ΛΟΓΟΣ Γ΄ « ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΜΑΣ »
Με όλη την ψυχή και τη σκέψη μας στραμμένη προς το Πανίερο Πρόσωπο της Μητέρας του Θεού, αδελφοί μου, τις ημέρες αυτές , ο καθένας, ανάλογα με τις δυνάμεις του -και για να το πούμε πιο ορθά-ανάλογα με τη δύναμη της αγάπης του και της πίστης του, αγωνιζόμαστε να ενωθούμε λειτουργικά και προσευχητικά με τον Τριαδικό Θεό δια της Υπεραγίας Θεοτόκου. Αφού διδαχθήκαμε ότι με όλο μας το «είναι» συγκεντρωμένο, ξεκινάμε την προσευχή για να καρποφορήσει, ας δούμε τι μας δίδαξε ο Χριστός προσευχόμενος κατά την επί γης παρουσία Του, αλλά και οι Άγιοι της Εκκλησίας, για το περιεχόμενο της προσευχής μας. Μια φράση από ένα αποψινό τροπάριο του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνος, θα μας βοηθήσει: « Ἐν ὕμνοις εὐχαρίστοις δοξολογῶ...»(θ΄ωδή) Περιεκτικότατη η φράση αυτή. Αναφέρει τις δύο διαστάσεις της προσευχής: την ευχαριστία και τη δοξολογία προς το Θεό.
Αρχίζοντας λοιπόν την ατομική προσευχή μας, αςευχαριστούμε το Θεό, όχι όμως όπως ο Φαρισαίος, γιατί και αυτός με ευχαριστώ ξεκίνησε: «Σ΄ευχαριστώ Θεέ μου, γιατί δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους άρπαγας, μοιχός, αμαρτωλός». Δυστυχώς πολλοί δε διστάζουν και εν ώρα εξομολόγησης να επαναλαμβάνουν τη φαρισαϊκή προσευχή, δικαιώνονταςγια όλα τον εαυτό τους και επιρρίπτοντας όλες τις ευθύνες στους άλλους. Ευχαριστία λοιπόν στο Θεό, από τα βάθη της καρδιάς μας για όλες τις ευεργεσίες Του. Έχει αλήθεια ανάγκη ο Θεός το «ευχαριστώ» μας; Πράγματι δεν το έχει ανάγκη. Εμείς, αντιθέτως, ευχαριστώντας το Θεό, γινόμαστε άξια παιδιά Του και τον αναγνωρίζουμε ως Πατέρα μας. Από το Θεό έρχεται «πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον», όπως λέμε στη θεία Λειτουργία. Η θεία Λειτουργία – ως γνωστόν – ονομάζεται και θεία Ευχαριστία ακριβώς γιατί είναι η ευχαριστία όλης της κτίσης προς στο Θεό. Του ανθρώπου αλλά και των υλικών στοιχείων διά του άρτου και του οίνου. Ας ευχαριστούμε, λοιπόν, από την καρδιά μας το Θεό, πρώτα γιατί γνωρίσαμε την Ορθόδοξη πίστη, για το ότι δεν πέσαμε σε κάποια αμαρτήματα και πάθη, για το ότι είμαστε υγιείς και εργαζόμαστε, το ότι επέτρεψε να γίνουμε σύζυγοι και γονείς, για την απέραντη αγάπη Του
που ξεπερνά κάθε ανθρώπινο όριο, «ὑπὲρ πάντων ὧν ἴσμεν καὶ ὧν οὐκ ἴσμεν» –επίσης κατά τη λειτουργική ευχή- για όλες τις φανερές και αφανείς ευεργεσίες του προς εμάς, ας ευχαριστήσουμε, προσευχόμενοι το Θεό.
Το να ζητάμε από το Θεό μας είναι πιο εύκολο, όπως εύκολα ζητάμε και απαιτούμε από τους ανθρώπους. Γυρίζουμε όμως πίσω να πούμε το «ευχαριστώ» όπως ο δέκατος λεπρός μετά τη θεραπεία του; Πολλοί ζητούν από τον ιερέα να τελέσει τη θεία Λειτουργία υπέρ υγείας και αναρρώσεως. Όταν όμως ο Θεός επιτρέψει και γίνουν καλά, και είναι πλέον υγιείς, ελάχιστοι επιστρέφουν να ευχαριστήσουν το Θεό και τον Άγιο. Μέσα μας πιστεύουμε ότι για τις δοκιμασίες ευθύνεται ο Θεός που μας τιμωρεί, ενώ για τις επιτυχίεςμας πιστεύουμε ότι εμείς εργαστήκαμε με τις δυνάμεις μας και την αξία μας. Αυτή η σχέση μας με το Θεό είναι φοβική σχέση, παραπέμπει στην ειδωλολατρία όπου εξευμενίζει ο άνθρωπος «το θείο» για να μην του στείλει συμφορές. Εμείς ας ευχαριστούμε το Θεό για όλα στην προσευχή μας και τότε θα τα δούμε όλα διαφορετικά και στην πνευματική τους υπόσταση που δεν είναι ορατή με τα σαρκικά μας μάτια.
Η δεύτερη διάσταση της προσευχής μας είναι η δοξολογία. Δοξολογούμε το Θεό γιατί μας αποκαλύφθηκε, μας έκανε γνωστή την Ύπαρξή Του και μας χάρισε την δυνατότητα να σωθούμε. Έγινε άνθρωπος και έπαθε στο Σταυρό για χάρη μας. Στη θεία λατρεία πολύ συχνά δοξολογούμε το Θεό. Ας αναφέρουμε μερικές χαρακτηριστικές λειτουργικές φράσεις: «Ὅτι πρέπει σοὶ πᾶσα δόξα…», «…καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν..», «…σοῦ ἐστιν ἡ βασίλεια καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα…», «Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡ ἐλπὶς ἡμῶν δόξα σοι…».
Η δοξολογία είναι ανώτερη από την ευχαριστία. Συνήθως ευχαριστούμε για κάποιο δώρο που πήραμε, ενώ η δοξολογία είναι το ξεχείλισμα της αγάπης μας για το Θεό και δείχνει πράγματι ότι έχουμε ελεύθερη σχέση αγάπης μαζί Του, χωρίς περιορισμούς και δοσοληψίες. Ο Απόστολος Παύλος μας προτρέπει ό,τι κι αν κάνουμε να το κάνουμε προς δόξαν Θεού, δηλαδή όλη μας η ζωή να μαρτυρεί ότι είμαστε παιδιά του Θεού και φανερώνουμε με την όλη βιοτή μας τη δόξα και το μεγαλείο του Τριαδικού Θεού στον κόσμο. «Να μη λείπει από τα χείλη σας το “δόξα τω Θεώ”» ,συμβουλεύει ο γέρων Παϊσιος, ένα “δόξα τω Θεώ” αξίζει χίλιες δραχμές, ενώ ένα “Κύριε ελέησον” αξίζει εκατό δραχμές», θέλοντας να δείξει ότι έχει μεγαλύτερη αξία η δοξολογία προς το Θεό, από το να ζητάμε να μας ελεήσει και να μας βοηθήσει. Έχει μεγαλύτερη αξία το «δόξα τω Θεώ» γιατί αναγνωρίζουμε το Θεό ως τον κύριο της ζωής μας και αφήνουμε τη ζωή μας στα χέρια Του. Αποδίδοντας τη δόξα στον Μόνο άξιο να δοξάζεται, δεν επιζητούμε τη δική μας δόξα και έτσι ελκύουμε με την ταπείνωση, το Έλεός Του.
Η τρίτη διάσταση της προσευχής μας, αδελφοί μου,είναι η παράκληση. Παρακαλούμε το Θεό,καταθέτουμε τα αιτήματά μας, ζητάμε τις πρεσβείες της Παναγίας (ιδιαιτέρως τις ημέρες αυτές τελώντας τις παρακλήσεις της) και από τους Αγίους μας. Το τι θα ζητήσει κάθε ψυχή από το Θεό, εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα της πίστης μας, από πνευματική πρόοδο του καθενός μας. Κάποιος, για παράδειγμα, μπορεί προσευχηθεί για να νικήσει η ομάδα του, η για να κερδίσει το λαχείο. Άλλος ζητά από το Θεό να τιμωρήσει αυτούς που τον έβλαψαν. Αυτός που αισθάνεται την αμαρτωλότητά του, ζητά τη συγχώρηση από το Θεό και τη δύναμη να κόψει τα πάθη του. Κανείς δεν μπορεί να περιορίσει την ψυχή, για το τι θα ζητήσει από το Θεό . Οι προσευχές ωστόσο τις Εκκλησίας, μας δείχνουν το σωστό προσανατολισμό. Αν τις μελετήσουμε, διδασκόμαστε και κατανοούμε τι έχουμε πραγματικά ανάγκη στη ζωή μας.
Αδελφοί μου,
Το περιεχόμενο της προσευχής μας , πολύ δε περισσότερο η ύπαρξη ή η απουσία της προσευχής από τη ζωή μας, είναι, θα λέγαμε, η ακτινογραφία της ψυχής μας, το ακριβές αποτύπωμα της πνευματικής μας κατάστασης. Προσευχόμαστε, όπως ζούμε και ζούμε, όπως προσευχόμαστε. Τις παρακλήσεις που τελούμε τιςημέρες αυτές, οι περισσότεροι από εμάς, τις έχουμε μάθει σχεδόν απέξω. Ας προσπαθήσουμε να τις μάθουμε και από μέσα, προσευχόμενοι ουσιαστικά και όχι ψάλλοντας μηχανικά. Ας μας βοηθήσει η Παναγία να εμβαθύνουμε στα αιτήματα των Παρακλητικών της κανόνων, να διδαχθούμε από τα αιτήματα που απευθύνει ο υμνογράφος προς την Υπεραγία Θεοτόκο, για να λάβουμε πνευματική ωφέλεια. Αμήν!
