Ανάσα Ψυχής
Μεγαλώνουμε σε έναν κόσμο που έχει αντικαταστήσει την αξία με την τιμή. Από τα πρώτα μας βήματα, μαθαίνουμε να μεταφράζουμε τα πάντα μέσα από δύο στενές έννοιες: την ευκολία και τη χρησιμοθηρία. Το σχολείο, αντί για πνευματικό εργαστήρι, μετατρέπεται συχνά σε έναν μηχανισμό διεκπεραιωτικής μάθησης, έναν προθάλαμο του κρατισμού και της αγοράς. Ο μοναδικός στόχος που προβάλλεται ως αυτονόητος είναι η άμεση επιτυχία, η εφήμερη πρωτοκαθεδρία και η συλλογή τίτλων που θα εξαργυρωθούν σε χρήμα.
Αυτή η νοοτροπία του «εδώ και τώρα» διεισδύει βαθιά μέσα μας, αλλοιώνοντας κάθε ανθρώπινη πτυχή. Οι σχέσεις με τους γονείς, τα αδέλφια και τους φίλους γίνονται διπλογραφικά βιβλία: «Τι κέρδισα, τι έχασα, ποιον καλοπίασα, ποιος μου χρωστάει». Ακόμα και η πνευματική ζωή ή η ανάγκη για το Θείο υποβιβάζονται σε μια εμπορική συναλλαγή, ένα συμβόλαιο ικανοποίησης αναγκών. Σε αυτό το πλαίσιο, η υπομονή και η αναμονή —οι φυσικοί ρυθμοί της ίδιας της ζωής— φαντάζουν ως καταδίκη και τιμωρία, προκαλώντας άγχος και κατάθλιψη.
________________________________________
Η Σχέση των Νέων με το Βιβλίο και οι Κίνδυνοι
Το πιο ζωντανό θύμα αυτής της ξηρασίας είναι οι νέοι και οι μαθητές. Η σχέση τους με το βιβλίο και το ουσιαστικό διάβασμα έχει σχεδόν εκμηδενιστεί. Το βιβλίο δεν αντιμετωπίζεται πια ως ένα παράθυρο ελευθερίας ή μια μυστική συνάντηση με την ψυχή του συγγραφέα, αλλά ως ένα χρηστικό εργαλείο εξετάσεων. Αν ένα κείμενο δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις για το επόμενο διαγώνισμα, απορρίπτεται ως «χάσιμο χρόνου».
Αυτή η πνευματική αποξένωση εγκυμονεί υπαρκτούς και τρομακτικούς κινδύνους:
α. Ατροφία της κριτικής σκέψης: Οι νέοι εθίζονται στην έτοιμη, αποσπασματική πληροφορία της οθόνης, χάνοντας την ικανότητα να συνθέτουν, να αμφισβητούν και να εμβαθύνουν.
β.Συναισθηματική αναπηρία: Χωρίς τη λογοτεχνία και την ποίηση, η ψυχή στερείται τα εργαλεία για να νιώσει τον άλλον. Χάνεται η ενσυναίσθηση και η ικανότητα να μπούμε στη θέση του διπλανού μας.
γ.Υπαρξιακό κενό και μοναξιά: Όταν ένα παιδί μαθαίνει ότι η αξία του εξαρτάται αποκλειστικά από τις επιδόσεις του, νιώθει βαθιά μόνο. Όταν η προσπάθεια δεν αποδίδει άμεσα καρπούς, έρχεται η κατάρρευση.
________________________________________
Η διέξοδος από αυτή την κρίση δεν βρίσκεται σε περισσότερα «πρέπει» ή σε νέους καταναγκασμούς, αλλά σε μια στροφή προς το ανιδιοτελές, προς την ίδια την οντολογία του ανθρώπου. Για να ξεκουραστούν οι ψυχές των νέων, χρειάζεται να τους επαναφέρουμε την ομορφιά των πράξεων που δεν έχουν κανένα πρακτικό αντίκρισμα:
Η ανάγνωση ενός βιβλίου χωρίς το άγχος της υπογράμισης, της αποστήθισης ή της εξέτασης. Η μαγεία του να χάνεσαι σε μια ιστορία απλώς για τη χαρά του ταξιδιού.
Η συνειδητή απόφαση να μείνει το τηλέφωνο στην άκρη για λίγο. Το να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να κοιτάξει το κενό, να ανασάνει, να αντέξει τη σιωπή χωρίς ενοχές.
Μια βόλτα ή μια κουβέντα με έναν φίλο ή τον αδελφό, όχι για να «βγει η υποχρέωση», αλλά για την απλή, καθαρή χαρά της συνύπαρξης.
Όταν ένας νέος άνθρωπος καταφέρει να κλείσει για λίγο την οθόνη, να αρνηθεί το ζύγι της χρησιμοθηρίας και να ανοίξει ένα βιβλίο μόνο και μόνο επειδή του μίλησε στην ψυχή, τότε σπάει τα δεσμά της εποχής του. Σε αυτή την ασήμαντη, «άχρηστη» παύση κρύβεται η μόνη αληθινή, αυθεντική ζωή.

π. Χριστοφόρος Καραβίας