ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Πνευματικός προγραμματισμός

Πολλοί με ρωτούν τί θα πρέπει να κάνουν στην καθημερινότητά τους για να μπουν σε μια πνευματική τροχιά αυτό που λέμε πνευματική ζωή. Ζητούν συγκεκριμένο πρόγραμμα και τρόπους με τους οποίους θα ζήσουν την πίστη στο Χριστο πιο εσωτερικά – εμπειρικά και θα έχουν καρπούς και αποτελέσματα ορατά.

Τους απαντώ συνήθως πως ο πνευματικός δεν είναι «life coach » ούτε «personal trainer» και πως η πνευματική ζωή είναι συνεργασία ανθρώπου και Θεού στο πνεύμα της αγάπης και της ελευθερίας (όχι ελευθεριότητας).

Ας προσπαθήσω, λοιπόν, για να μην αρνούμαι συνεχώς μια απάντηση, να οριοθετήσω κάπως τα πράγματα. Δε θα ωφελήσει κανέναν η παρερμηνεία των γραφομένων μου με το να τα εκλάβετε ως «κανόνες πνευματικής ζωης» αλλά ως μια ιδέα, ως μια αρχή και κάποιες βάσεις για να ζήσουμε αυτό που πιστεύουμε και να πιστεύουμε αυτό που ζούμε ή επιθυμούμε να ζήσουμε. Κέντρο, αφορμή, αρχή και τέλος όλων είναι ο Χριστος και η εν Χριστω ΑΙΩΝΙΑ ζωή.

Τρεις τομείς είναι οι βασικοί για την πνευματική καθημερινή ζωή, τους οποίους εν συντομία θα σας παρουσιάσω.

1. Νηστεία
2. Λειτουργική ζωή , μετοχή στα ιερά μυστήρια
3. Προσωπική προσπάθεια , προσωπικός καθημερινός αγώνας.

1. Νηστεία

Τις μέρες νηστείας του έτους θα τους βρείτε και στο διαδίκτυο και σε διαφορα εκκλησιαστικά ημερολόγια και σχετικά βιβλία.

Δεν θα μιλήσω εδώ για τις ωφέλειες της νηστείας. Θα κάνω ένα σχόλιο και θα πω πως γενικώς δεν υπάρχει άμεση σύνδεση νηστείας και θείας κοινωνίας. Ούτε το δίπολο ισχύει : «νηστεύω άρα μπορώ να κοινωνήσω». Αυτό είναι ένα θέμα συζήτησης για κάποια άλλη ευκαιρία .

Α. Όσοι τηρούν όλες τις νηστείας του έτους καλό και άγιο έργο και αγώνισμα επιτελούν! Αλλά αν το τελειοποιήσουν με την εν γενεί (σε όλη τους την συμπεριφορά και βιοτή) πνευματική προσπάθεια.

Β. Θέματα υγείας- λήψη φαρμακευτικής αγωγής.

Πολλοί έχουν θέματα υγείας πεπτικού συστήματος, αιματολογικά κ.λ.π. για τα οποία χρειάζεται ειδική δίαιτα για να είναι υπό έλεγχο. Σεβαστό και κατανοητό. Η νηστεία τότε σχετικοποιειται. Αν θέλουν να νηστέψουν ας συζητήσουν με τον πνευματικό τους πατέρα. Ούτε καθόλου νηστεία,ούτε νηστεία πάση θυσία. Τα άκρα αν τα ακολουθήσουμε θα το πληρώσουμε ακριβά και δεν μας αξίζει. Και αυτό το θέμα έχει πολλές προς συζήτηση πτυχές.

Γ. Για όσους δεν καταλαβαίνουν γιατί να νηστεύσουν.

Αυτοί στηρίζονται στα λόγια του Χριστού πως τα «εκπορευόμενα» κοινούν (εκθέτουν) τον άνθρωπο (κατά Ματθαίον κεφ. 15 στίχος 11) και όχι οι τροφές (εισπορευόμενα) ή «τα εισερχόμενα» όπως συνηθίζουν να λένε. Είναι παρερμηνεία του χωρίου(=στίχου) αυτού της Καινής Διαθήκης να συμπεραίνουμε πως δεν χρειάζεται η νηστεία. Γιατί λοιπόν να νηστεύω; Επειδή κάνω ΕΛΕΥΘΕΡΑ υπακοή στη μητέρα μας Εκκλησία που μας προτείνει την νηστεία για ψυχοσωματική άσκηση και ωφέλεια στο γενικότερο πλαίσιο της μετανοίας και της ταπείνωσης.
Δεν υπάρχει άλλη απάντηση.

Δ. Για όσους θέλουν να νηστεύσουν και δεν έχουν κάνει ακόμη αρχή. Δεν ξέρουν πώς να αρχίσουν. Διαβάζουν για τις μέρες νηστείας· τους φαίνονται πολλές. Δεν το έχουν συνηθίσει,  δεν το κατέχουν, σκέφτονται τη φασαρία  να ετοιμάζουν ξεχωριστά φαγητα στην οικογένεια, δυσκολεύονται πρακτικά πως να το ανακοινώσουν στους οικείους τους, δεν είναι και πολύ σίγουροι κλπ.  Σέβομαι και κατανοώ απόλυτα όλα αυτά. Πρακτικά, θα τους έλεγα, (αν δε θέλουν να ρωτήσουν πνευματικό γιατί δεν εξομολογούνται αφού δεν θέλουν ή δεν ήρθε γι’ αυτούς η κατάλληλη στιγμή),τότε
να αρχίσουν την νηστεία σιγά σιγά. Πρώτα να μην τρώνε κρέας Τετάρτες και Παρασκευές. Ύστερα να μην τρώνε κανένα αρτύσιμο τις Παρασκευές και κατόπιν να νηστεύουν λίγες μέρες τις Σαρακοστής π.χ. την πρώτη και την τελευταία εβδομάδα. Επίσης μια μορφή νηστείας είναι να στερηθούμε (κατά τις μέρες της νηστείας) αυτά που μας ευχαριστούν και μας γίνονται σιγά σιγά και ανεπαίσθητα πάθος: ποτό, τσιγάρο, θέαση θεαμάτων που μας διεγείρουν την φαντασία προς τα σαρκικά πάθη, άσκοπο ξενύχτι, κουτσομπολιό και αργολογία (πολλά και ανούσια λόγια), ακατάσχετη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ε. Το να απαντήσω στην πολύ συχνή ερώτηση: «Όταν κάποιος δεν θέλει να εξομολογηθεί και δεν νηστεύει τις καθιερωμένες ημέρες νηστείας, θέλει όμως να κοινωνήσει περιστασιακώς {σε κάποιο μνημόσυνο «που τον έχουν καλέσει»(!!!) στη γιορτή του , Πάσχα , Χριστούγεννα και άλλες εορτές} πόσο να νηστέψει, πριν πόσες μέρες, πόσες το κρέας πόσες το ψάρι, πόσες το λάδι…»; είναι εύκολο.

Η απάντηση είναι μία και μοναδική: «Πράξε κατά συνείδηση».

Οποιαδήποτε άλλη απάντηση σε τέτοια περίπτωση είναι ανώφελη και εκκλησιαστικώς/πνευματικώς αντιδεοντολογική !

2.Λειτουργική ζωή – Συμμετοχή στα Ιερά Μυστήρια

Λειτουργική ζωή δεν είναι μόνο η θεία λειτουργία Κυριακών, εορτών ή οι κοινωνικές υποχρεώσεις,κηδείες, μνημόσυνα , γάμοι, βαπτίσεις.
Είναι κάθε φορά που χτυπά η καμπάνα. Η καμπάνα των εκκλησιών μας μας  καλούν όλους.
Οι τακτικές μοναστηριακές ακολουθίες (που τελούνται στις ιερές μονές, τουλάχιστον σε όσες έχουν πάνω από 3 μοναχούς) είναι κυρίως οι εξής :
Μεσονυκτικό
Όρθρος
Ωρες
Ακόλουθια της τραπέζης (γεύματα)
Θεία Μετάληψη*
θεία Λειτουργία
Παράκληση
Εσπερινός
Απόδειπνο και χαιρετισμοί.

Στις ενορίες τελείται η θεία Λειτουργία των Κυριακών και εορτών, ο εσπερινός σχεδόν καθημερινά, το απόδειπνο περιστασιακώς, οι έκτακτες ακολουθίες: Αγιασμοί, Ευχέλαιο, Παρακλήσεις, και οι αναφερόμενες στην καθημερινότητα και σε περιστάσεις του πιστού (βάπτιση, γάμος, κηδεία, αγιασμοί, εξομολόγηση, χειροτονία κ.α.).

Αν δεν υπάρχει κατήχηση από την νηπιακή/παιδική μας ηλικία, παράδειγμα γονέων και συγγενών, αν δεν μας εμπνεύσει ο εφημέριος της ενορίας μας ή κάποιος άλλος συνάνθρωπός μας είναι πολύ δύσκολο να έχουμε την ευλογημένη συνήθεια του τακτικού εκκλησιασμού. Συνήθως ο εκκλησιασμός μας γίνεται περιστασιακά, καμμιά εικοσαριά φορές τον χρόνο, για να γιορτάσουμε συνήθως κάποιο ιερό γεγονός ή από κοινωνική υποχρέωση.

Εκκλησιασμός της Κυριακής

Μια καλή αρχή είναι το να προγραμματίσουμε ώστε να λειτουργούμαστε δύο Κυριακές το μήνα τουλάχιστον και να συμμετέχουμε σε μερικές από τις ακολουθίες των καθημερινών π.χ. σε 2-3 καθημερινούς εσπερινούς το μήνα ή άλλες ιερές ακολουθίες εκτός εορτών (άρα με μη επίσημο χαρακτήρα). Η συμμετοχή μας θα ανεβάσει αυτόματα και την ποιότητα της τελέσεως των ακολουθιών, θα αρχίσει να υπάρχει ενδιαφέρον. Από αγιοπνευματικής καθαρά απόψεως, θα μάθουμε πολλά πράγματα. Θα εξασκηθούμε στην εκκλησιαστική ελληνική μας γλώσσα, στα υψηλά νοήματα των ύμνων. Θα τα αισθανόμαστε δικά μας λόγια, όχι λόγια ιερά μεν, αλλά ακαταλαβίστικα και ξένα με τον συνήθη τρόπο σκέψης και έκφρασής μας. Όταν λέμε πως εκκλησιαζόμαστε την Κυριακή δεν εννοούμε το να προσερχόμαστε 9:15 και μετά στο ναό, αλλά το αργότερο 8:30 το πρωί. Εκτός αν είμαστε γονείς παιδιών πριν την εφηβεία. Αν για κάποια εύλογη αιτία καθυστερήσουμε, ο Χριστός μας περιμένει ακόμη και την 11η ώρα (σύμφωνα τον κατηχητικό λόγο του Αγ. Ιωάννου του Χρυσοστόμου που διαβάζουμε το Πάσχα).
Αν πράγματι θέλουμε να προσέλθουμε εγκαίρως στον ναό το πρωί και να δώσουμε στο Θεό την σωματική και ψυχική παρουσία μας, προετοιμαζόμαστε από την παραμονή του εκκλησιασμού. Κοιμόμαστε νωρίς, δεν ξενυχτάμε, δεν τρώμε βαριά, προσευχόμαστε, μελετάμε τον Απόστολο και το Ευαγγέλιο της αυριανής μέρας, προσπαθούμε να είμαστε ήρεμοι με τους οικείους μας. Γενικά χρειάζεται να ξεβολευτούμε γιατί τίποτε καλό δεν κατακτάται άκοπα και αυτόματα.

Πρόσφορο

Προσκομίζουμε το πρόσφορο στο ναό από την προηγούμενη μέρα στον εσπερινό. Το ετοιμάζουμε μόνοι μας ή έστω το αγοράζουμε από το φούρνο. Το προσφέρουμε τυλιγμένο σε λευκή πετσέτα κι όχι σε αλουμινόχαρτό ή χαρτί περιτυλίγματος. Ευχής έργο θα είναι να πηγαίνει στο ναό ένα πρόσφορο το μήνα κ ά θ ε οικογένεια με τα ονόματα υπέρ υγείας και υπέρ αναπαύσεως σε ξεχωριστά χαρτιά, μια φιάλη ελαιόλαδο και να μετέχουμε στην αγορά θυμιάματος, νάματος και άλλων ειδών που χρησιμοποιούνται στη θεία Λατρεία, τα οποία αγοράζει η ενορία.

Μια επίκαιρη ερώτηση είναι πόσο συχνά μπορούμε να κοινωνούμε. Η απάντηση είναι η εξης :
Αν δεν θέλεις να υποτάξεις το εγώ σου σε έναν πνευματικό καθοδηγητή- εξομολόγο και είσαι σύμβουλος του εαυτού σου, τότε πράξε κατά συνείδηση και μην ρωτάς κανέναν. Αφού δεν σε απασχολεί να μάθεις απλά να ζητάς εύκολες απαντήσεις.
Η θεία Λειτουργία γίνεται πάντα για να κοινωνούμε, να μετέχουμε, όπως το ευχέλαιο για να χρισθούμε, ο αγιασμός για να αγιασθούμε και να πιούμε κ.ο.

 

3. Προσωπική προσπάθεια – προσωπικός πνευματικός αγώνας

Εδώ κρίνονται πολλά, αν όχι όλα, στην πνευματική μας πορεία. Ας εξετάσουμε πώς  σκεφτόμαστε για τον Θεό, πως εκδηλώνουμε την αγάπη μας γι’ Αυτόν , πώς Τον καταλαβαίνουμε, πώς Τον αντιλαμβανόμαστε μόνοι μας, εσωτερικά, στον εσωτερικό μας κόσμο όπου όλα είναι «γυμνά» και ξεκάθαρα .
Να διευκρινήσουμε στο σημείο αυτό  πως  τα πράγματα και η αντίληψη μας για τον Θεό, τον κόσμο και τον εαυτό μας είναι ξεκάθαρα μόνο όταν  έχουμε την αυτογνωσία.  Όταν η  συνείδησή μας είναι αναπτυγμένη ή αναπτυσσόμενη. Όταν καλλιεργούμε γενικά την προσωπικότητά μας , δεν αδρανούμε γινόμενοι έρμαια ( ευάλωτοι) των συναισθημάτων και των εκάστοτε περιστάσεων.

Πώς αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα του Θεού;
Ο Θεός είναι ο πατέρας μας; Είναι το υπέρτατο ον που εμείς δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε; Είναι Αυτός που θέλει να τον εξευμενίζουμε και να τον δωροδοκούμε με προσφορές και τάματα για να μη μας τιμωρήσει και για μας συγχωρήσει; Είναι τιμωρός, είναι δικαστής; Είναι κάτι το απρόσωπο και απροσδιόριστο που δεν μπορούμε να Τον αντιληφθούμε σε καμμία περίπτωση και αμφιβάλλουμε τελικά αν υπάρχει ή εμείς του δίνουμε «σάρκα και οστά» προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τα αδιέξοδα της φθοράς , της ασθένειας, του θανάτου, της αδικίας, της αποτυχίας;

Τί από όλα αυτά είναι για εμάς ο Θεός ;

Αν δώσουμε μια απάντηση σε όλα τα παραπάνω, τότε έχει νόημα να μιλήσουμε για προγραμματισμό στην αγιοπνευματική μας ζωή.

Αφού , λοιπόν, έχουμε ξεκαθαρίσει μέσα μας ποιός είναι ο Θεός που πιστεύουμε και για εμάς  είναι: Τριαδικός, Προσωπικός, Πατέρας, Δημιουργός, Παρών στα Ιερά Μυστήρια, Δημιουργός και Κεφαλή της Εκκλησίας, Αγάπη,  Συγχώρηση, Αιωνιότητα, Ανάσταση, αφού έχουμε προσεγγίσει νοηματικά και βιωματικά με όσες δυνάμεις διαθέτουμε το μυστήριο του Θεού ΤΟΤΕ έχει νόημα η δική μας προσπάθεια.

Ας αγαπήσουμε εσωτερικά μέσα μας τον Θεό!  Τότε  θα έχει νόημα να θελήσουμε να ενωθούμε μαζί Του! Να εκφράσουμε την αγάπη μας προς Αυτόν με την προσευχή μας.

Πιο συγκεκριμένα και πρακτικά:

Πρωινή προσευχή

Αυτή που αναφέρουν τα προσευχητάρια. Αφιερώνουμε πέντε λεπτά της ώρας εμπρός στις ιερές εικόνες μας,  μόλις ξυπνήσουμε και πριν πάρουμε το πρωινό μας. Τρώμε μικρό τεμάχιο  αντίδωρο που φροντίζουμε να έχουμε  από προηγούμενη Θεία Λειτουργία, πίνουμε αγιασμό. Κάνουμε σωστά το Σταυρό μας. Όχι γρήγορα και νευρικά.

Στο φαγητό

Το μεσημέρι,  πριν το φαγητό, κάνουμε την προσευχή της τραπέζης και μετά το φαγητό διαβάζουμε την ευχαριστία όπως υπάρχει στο προσευχητάρι. Ή έστω κάνουμε τον Σταυρό μας πριν φάμε και μετά το φαγητό και λέμε : Δόξα τω Θεω !

Εσπερινός

Το απόγευμα διαβάζεται ο Εσπερινός. Αν δεν μπορούμε για διάφορους λόγους (εργασία, διάφορες επείγουσες δουλειές, δεν έχουμε τα σχετικά βιβλία, δεν το έχουμε συνηθίσει κ.α.) να κάνουμε τον εσπερινό ή να παρευρεθούμε στο ναό, περιστασιακώς , όταν μπορούμε, να θυμιάζουμε το σπίτι μας και να ανάβουμε το καντήλι μας ή ένα αγνό μελισοκέρι.

Βραδινή προσευχή

Το βράδυ πριν κοιμηθούμε διαβάζουμε το μικρό ΑΠΟΔΕΙΠΝΟ και τους χαιρετισμούς της Παναγίας. Αν πάλι δεν τα καταφέρουμε, προσευχόμαστε με το κομποσχοίνι ή χωρίς αυτό, λέγοντας
Το: Δόξα σοι ο Θεός!
Το : Κύριε Ιησού Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν με τον αμαρτωλόν ή την αμαρτωλήν!
Το : Υπεραγία Θεοτόκε σώσον ημάς!

Ψάλουμε το απολυτίκιο του Προδρόμου και Πολιούχου μας.

Διαβάζουμε κάποιες ευχές από το ΑΠΟΔΕΙΠΝΟ όπως το «Και δος ημίν Δέσποτα» και το «Άγιε Άγγελε».
Προσευχόμαστε μετά με δικά μας λόγια, ό,τι μπορεί να βγάλει η ψυχή μας προς τον Δημιουργό μας .
Σε διάφορα βιβλία και κηρύγματα θα έχετε δει άλλες προσευχές, προγράμματα προσευχής κλπ. που μπορεί να σας φαίνονται πιο καλά και πιο ταιριαστά σε σας. Πράξτε κατά βούληση.

 

Μελέτη Αγίας Γραφής

Κάθε μέρα διαβάζουμε τουλάχιστον μισό κεφάλαιο από την Καινή ή την Παλαιά Διαθήκη .
Ας προτιμήσουμε την Καινή Διαθήκη αν δεν έχουμε τις προϋποθέσεις ακόμη να προσεγγίσουμε το κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης. Τις Γραφές είναι καλύτερα να τις διαβάζουμε από βιβλίο και όχι από ηλεκτρονικά μέσα σε ήσυχη μεριά του σπιτιού και ήσυχη στιγμή της μέρας (καλύτερα πρωί), το αρχαίο κείμενο και την μετάφραση.
Σε διάστημα δύο χρόνων, με το πρόγραμμα της ανάγνωσης μισού κεφαλαίου την ημέρα,  κρατώντας αν θέλουμε σημειώσεις με απορίες ή σημεία που μας κίνησαν το ενδιαφέρον, θα έχουμε διαβάσει και μελετήσει ικανοποιητικά την Καινή Διαθήκη και θα ανοίξει μπροστά μας ένας νέος κόσμος νοημάτων και αξιών που δεν τον είχαμε ποτέ φανταστεί.

Εξομολόγηση

Η σχέση μας με τον πνευματικό

 

Ελεύθερα και αβίαστα όπως είπαμε προσερχόμαστε στην εξομολόγηση αφού έχουμε επιλέξει πνευματικό πατέρα. Καίρια επιλογή για τη ζωή μας! Χωρίς πνευματικό κάνουμε «ερασιτεχνισμούς» με την πνευματική μας προκοπή. Δεν βγάζει  πουθενά αυτή η τακτική, πιστέψτε με. Με τον πνευματικό μας πατέρα που, όπως είπαμε,  εμείς θα επιλέξουμε και θα εξομολογούμαστε όποτε το έχουμε ανάγκη. Ενδεικτικώς αναφέρω πως η εξομολόγηση ωφελεί όταν γίνεται όχι περισσότερο από μια φορά τον μήνα και όχι λιγότερο από μια φορά το χρόνο.
Εκεί, στο εξομολογητήριο, ρυθμίζονται όλα όσα μέχρι τώρα έγραψα με τον καλύτερο και πλέον επικαιροποιημένο και εξειδικευμένο / προσωποποιημένο τρόπο. Ο πνευματικός μας, αφού τον ρωτήσουμε σχετικώς εκδηλώνοντας ενδιαφέρον για την κατάρτισή μας,  θα μας συστήσει και βιβλία πνευματικής οικοδομής προσαρμοσμένα και κατάλληλα για την πνευματική και μορφωτική μας κατάσταση  και έτσι θα προοδεύσουμε. Το εύχομαι και προσεύχομαι γι αυτό!

Διαπίστωση

Είναι απορίας άξιον  το γεγονός ιερείς, ιεροψάλτες, εκκλησιαστικοί συνεργάτες να έχουν χρόνια ολόκληρα ή μεγάλα διαστήματα να εξομολογηθούν, κάποιοι από αυτούς μπορεί και ποτέ! Πού πάμε χωρίς εξομολόγηση αδελφοί μου; Με ποιό «δικαίωμα» απορρίπτουμε ένα από τα επτά Μυστήρια της Εκκλησίας μας; Περιμενουμε τον μεγάλο πειρασμό στη ζωή μας για να δραστηριοποιηθούμε και να καταφύγουμε στην εσωτερική μας αλήθεια και τότε να εξομολογηθούμε ; Σορός οι δικαιολογίες και οι προφάσεις… : «Οι κακοί πνευματικοί» «το βαρύ μας προγραμμα» «Ντρεπόμαστε»…

Αλήθεια όταν κάνουμε τις αμαρτίες που ήταν οι ντροπές;

Ας παρακαλέσουμε τον Τριαδικό Θεό μας να μας αφυπνίσει με την Χάρη Του και την Αγάπη Του. Δεν ξέρουμε πότε θα μας καλέσει κοντά Του. Ας αφήσουμε τους εγωισμούς και ας δοθούμε ψυχή και σώματι στην Αγάπη Του! Ο Άγιος Παΐσιος που είχε πει πως αν δεν αποκτήσουμε ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΙΛΟΤΙΜΟ δεν θα προχωρήσουμε πνευματικά και δεν θα δούμε πρόοδο, ας μας σκεπάζει με τις πρεσβείες Του!

Ο Θεός μαζί μας !

Κείμενα : π. Χριστοφόρος

Επιμέλεια κειμένων: ‪κ. Παναγιώτα Καραβία -Αντύπα

 

 

*Θεία Μετάληψη είναι μια αρκετά εκτεταμένη προσευχή που διαβάζει ο κάθε πιστός πριν κοινωνήσει. Μας προετοιμάζει. Οι βασικές ακολουθίες για τον πιστό υπάρχουν στις “συνόψεις “, “συνέκδημους” και στα “προσευχητάρια” που όλοι έχουμε στο σπίτι μας.