6ος Λόγος περί προσευχής

ΛΟΓΟΣ ΣΤ΄ « ΤΑ ΟΡΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΤΑΜΑΤΑ»

Συνεχίζοντας την ενασχόλησή μας με την προσευχή, αδελφοί μου,  ας σταθούμε για λίγο σε δυο θέματα που σχετίζονται  με την προσευχή. Το  οράματα που βλέπουν μερικοί αδελφοί μας εν ώρα προσευχής και τα τάματαπρος το Χριστό την Παναγία και τους Αγίους.

        Το άκτιστο φως, το οποίο βλέπουν  προσευχόμενοι άνθρωποι , είναι – όπως έχουμε πει – το φως του Χριστού, το φως της Μεταμορφώσεώς Του, δίνει στον άνθρωπο ανείπωτη χαρά, ουράνια αγαλλίαση και είναι δώρο του Θεού και όχι απόδειξη ότι είμαστε άγιοι και σεσωσμένοι. Συνήθως προσευχόμαστε μπροστά σε μια εικόνα. Οι εικόνες είναι ιερά σύμβολα της θείας λατρείας, δεν είναι όμως οι αποδέκτες ούτε της προσευχής μας ούτε της εξομολόγησής μας, γιατί τότε θα υποπέσουμε στην εικονολατρία και την ειδωλολατρία. Ο Θεός είναι παντού. Και στο ψηλότερο βουνό και στο βυθό της θάλασσας και μπορούμε να προσευχηθούμε όπου κι αν βρισκόμαστε, αρκεί να έχουμε την απαραίτητη προσήλωση. Γι΄ αυτό όταν προσευχόμαστε δεν πρέπει να πλάθουμε εικόνες με τη φαντασία μας για το πώς είναι ο Θεός, ούτε να προσηλωνόμαστε σε μια εικόνα ενός Αγίου για πολύ ώρα γιατί τότε υπάρχει κίνδυνος το ευφάνταστο μυαλό μας να φύγει από την προσευχή και να περιπλανιέται εδώ κι εκεί. Ο νους μας να είναι συγκεντρωμένος στα λόγια που αναπέμπει η καρδιά μας προς το Θεό. «Ο διάβολος παρουσιάζεται και ως άγγελος φωτός», μας λέει ο γέροντας Παϊσιος και μας περιγράφει δύο περιστατικά από τη ζωή του, όπως το διαβάζουμε στον τρίτο τόμο με τους λόγους του με τίτλο «Πνευματικός αγώνας». Ας προσέξουμε τι μας διδάσκει: «Ένα βράδυ στην Μονή Στομίου, μετά το Απόδειπνο, έλεγα την ευχή στο κελί καθισμένος σε σκαμνί. Για μια στιγμή ακούω όργανα και κλαρίνα σε ένα οίκημα που ήταν λίγο πιο πέρα για τους ξένους. Παραξενεύτηκα! «Τι όργανα είναι αυτά που ακούγονται τόσο κοντά!», είπα. Το πανηγύρι είχε περάσει. Σηκώνομαι από το σκαμνί και πηγαίνω στο παράθυρο να δω τι συμβαίνει έξω. Βλέπω ησυχία παντού. Τότε κατάλαβα ότι ήταν από τον πειρασμό, για να διακόψω την προσευχή. Γύρισα και συνέχισα την ευχή. Ξαφνικά ένα δυνατό φως γέμισε το κελί. Η οροφή εξαφανίστηκε, άνοιξε η σκεπή  και φάνηκε μια στήλη φωτός που έφτανε μέχρι τον ουρανό. Στην κορυφή αυτής της φωτεινής στήλης φαινόταν το πρόσωπο ενός ξανθού νέου, με μακρά μαλλιά  και γένια, που έμοιαζε με τον Χριστό. Επειδή έβλεπα το μισό πρόσωπο του, σηκώθηκα από το σκαμνί, για να το δω ολόκληρο. Τότε άκουσα μέσα μου μια φωνή: «Αξιώθηκες  να δεις τον Χριστό». «Και ποιος είμαι εγώ ο ανάξιος, που αξιώθηκα να δω τον Χριστό;», είπα και έκανα τον σταυρό μου. Αμέσως το φως και ο δήθεν Χριστός χάθηκαν και είδα ότι η οροφή βρισκόταν στην θέση της.

Αν ο άνθρωπος δεν έχει το κεφάλι του πολύ καλά κλειδωμένο, μπορεί ο πονηρός να του βάλει λογισμό υπερηφανείας και να τον πλανέσει με φαντασίες και ψεύτικα φώτα, τα οποία δεν ανεβάζουν στον Παράδεισο, αλλά γκρεμίζουν στο χάος. Γι ΄αυτό πρέπει να μη ζητάει ποτέ φώτα ή θεία χαρίσματα κ.λπ., αλλά μετάνοια. Η μετάνοια θα φέρει την ταπείνωση  και μετά ο Καλός Θεός θα δώσει ό,τι του είναι απαραίτητο. Όταν ήμουν στο Σινά, στο ασκητήριο της Αγία Επιστήμης, μια φορά τα ταγκαλάκι (ο διάβολος) πήγε να με …;εξυπηρετήσει! Το ασκητήριο είχε τρία-τέσσερα σκαλάκια. Την νύχτα, όταν είχε αστροφεγγιά, πήγαινα στις σπηλιές και, για να κατέβω τα σκαλοπάτια, άναβα το τσακμάκι. Μια φορά πάω να ανάψω το τσακμάκι, δεν άναβε. Σε μια στιγμή βλέπω ένα φως σαν ένα βράχο σαν από δυνατό προβολέα, φαπ! Ω! φώτισε τα πάντα γύρω! «Να μου λείψουν τέτοια φώτα», είπα, και γύρισα πίσω. Αμέσως χάθηκε το φως. Βρε τον διάβολο, δεν ήθελε να φέξω με το τσακμάκι, για να κατεβώ! «Κρίμα δεν είναι, σου λέει, να παιδεύεται; Ας του δώσω εγώ φώτα»! Καλοσύνη του!…[…] Όποιος δεν έχει νιώσει την ανώτερη χαρά, την παραδεισένια, δεν έχει δηλαδή πνευματικές εμπειρίες, εύκολα μπορεί να πλανηθεί, αν δεν προσέξει. Ο διάβολος είναι πονηρός. Ερεθίζει λίγο την καρδιά του ανθρώπου και τον κάνει να αισθάνεται μια ευχαρίστηση, οπότε τον πλανάει, δίνοντας του την εντύπωση ότι η ευχαρίστηση αυτή είναι πνευματική, θεία. Κλέβει την καρδιά και νομίζει ο άνθρωπος ότι πάει καλά. «Δεν ένιωσα, ταραχή», λέει. Ναι, αλλά αυτό που ένιωσες δεν είναι η πραγματική, η πνευματική χαρά. Η πνευματική χαρά είναι κάτι ουράνιο. Ο διάβολος μπορεί να παρουσιασθεί και σαν άγγελος ή σαν άγιος. Ο καμουφλαρισμένος δαίμονας σε άγγελο ή σε άγιο σκορπάει ταραχή- αυτό που έχει- , ενώ ο πραγματικός Άγγελος ή Άγιος σκορπάει πάντα χαρά παραδεισένια και αγαλλίαση ουράνια. Ο ταπεινός και καθαρός άνθρωπος, ακόμη και άπειρος να είναι, διακρίνει τον Άγγελο του Θεού  από τον δαίμονα που παρουσιάζεται σαν άγγελος φωτός, γιατί έχει πνευματική καθαρότητα και συγγενεύει με τον Άγγελο. Ενώ ο εγωιστής και σαρκικός πλανιέται εύκολα από τον  πονηρό διάβολο. Όταν ο διάβολος παρουσιάζεται σαν άγγελος φωτός, αν ο άνθρωπος βάλει έναν ταπεινό λογισμό, εξαφανίζεται».

Αυτά μας συμβουλεύει ο γέροντας Παϊσιος για τα οράματα. Το ίδιο ισχύει και για τα όνειρα που βλέπουμε, στα οποία δεν πρέπει να δίνουμε σημασία. Αν είναι μήνυμα από το Θεό, θα το καταλάβουμε, όπως μας περιγράφει η Καινή Διαθήκη το όνειρο του Ιωσήφ του Μνήστορα και το όραμα του Απ. Παύλου στη Δαμασκό. Πάντα μετά από ένα  τέτοιο συμβάν αμέσως ας συμβουλευόμαστε τον πνευματικό μας και να μην τα συζητάμε μεταξύ μας γιατί θα βγάλουμε τις περισσότερες φορές λάθος συμπεράσματα.

Και λίγες σκέψεις για τα τάματα που κάνουμε προσευχόμενοι σε μια δύσκολη στιγμή. Πάλι ο γέροντας Παϊσιος μας διαφωτίζει : «Βλέπω μια καινούρια τέχνη του διαβόλου. Βάζει στο λογισμό των ανθρώπων πως αν κάνουν ένα τάμα και το εκπληρώσουν, αν κάνουν και κανένα προσκύνημα είναι εντάξει πνευματικά. Και βλέπεις πολλούς να πηγαίνουν με λαμπάδες και με τάματα στα μοναστήρια, στα προσκυνήματα, να τα κρεμάνε εκεί, να κάνουν και μεγάλους σταυρούς, να κλαίνε και λιγάκι και ν΄ αρκούνται σ΄ αυτά. Δεν μετανοούν, δεν εξομολογούνται, δεν διορθώνονται και χαίρετε ο διάβολος».

Κάτι που πρέπει να προσέξουμε σχετικά με τα τάματα είναι ότι μπαίνουμε σε μια διαδικασία «ιερού ρουσφετιού», ας μας επιτραπεί η φράση.   Λέμε στο Θεό : δός μου, να σου δώσω. Δείχνει αυτό πνευματική ρηχότητα. Και πάντα τάζουμε κάτι που μπορούμε σχετικά εύκολα να εκπληρώσουμε. Χωρίς να «πειράξουμε» τον εγωισμό μας και τα πάθη μας. Πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν, πως ο Θεός είναι ανενδεής, δηλαδή δεν έχει ανάγκη απ’ τις δωρεές μας, την καρδιά μας θέλει. Η σωτηρία μας  δεν εξαρτάται απ’ αυτά. Ένα βουνό χρυσάφι και ασήμι να πας στην εκκλησία, δεν σώζεσαι. Σώζεσαι με την πίστη στο Χριστό που εκδηλώνεται με την αγία ζωή, τα θεάρεστα έργα, και προπαντός με την ελεημοσύνη. Τα τάματα, οι προσφορές και οι δωρεές έχουν κι αυτά τη σχετική αξία τους, εφ’ όσον προέρχονται από μια καρδιά που πιστεύει αληθινά στο Θεό και είναι καθαρισμένη από αμαρτίες. Ας το κηρύξουμε: Μια καρδιά καθαρή είναι το καλύτερο τάμα που μπορεί να προσφέρει ο άνθρωπος στο Θεό! Είναι ασύγκριτα ανώτερο από πολυκάντηλα, πολυελέους, και από αυτό το χτίσιμο εκκλησιών.

Οι άνθρωποι, όταν βρεθούμε σε δύσκολες στιγμές, θυμόμαστε το Θεό και τους αγίους και παρακαλούμε και υποσχόμαστε πως θα προσφέρουμε διάφορες δωρεές ή σπανιότερα θα υποστούμε διάφορες θυσίες. Τα τάματα, εφ’ όσον είναι εκδηλώσεις ευγνωμοσύνης προς το Θεό, αλλά και προς τους αγίους, και προέρχονται από καθαρές καρδιές των πιστών, δεν μπορεί κανείς να πει πως είναι έξω από την παράδοση της Εκκλησίας. Οι άγιοι, γεμάτοι αγάπη και στοργή για τους συνανθρώπους τους, όπως προσεύχονταν γι’ αυτούς κάτω στη γη, έτσι κι ακόμα περισσότερο προσεύχονται στον ουρανό. Και οι δεήσεις τους έχουν τα αποτελέσματά τους. Όπως λέει η Αγία Γραφή, «πολύ ισχύει δέησις δικαίου ενεργουμένη»(Ιακ. 5, 16). Τα δε αφιερώματα που δίνουν οι πιστοί, όπως λέει ένας αρχαίος διδάσκαλος της Εκκλησίας, είναι μια απόδειξη πως πράγματι οι δεήσεις της Παναγίας και των αγίων προς τον Θεό εισακούγονται και γίνονται θαύματα.

Άρρωστοι, που τους είχαν απελπίσει οι γιατροί, έγιναν καλά· ναυαγοί διασώθηκαν· άλλα δυστυχήματα και συμφορές αποφεύχθηκαν και άνθρωποι ποικιλοτρόπως ευεργετήθηκαν. Συ αν είσαι άπιστος πλησίασε, παρακαλώ, μια ταπεινή γυναίκα του λαού την ώρα που με τρεμάμενα χέρια πλησιάζει την εικόνα και ετοιμάζεται να προσφέρει το τάμα, ρώτησέ την γιατί το προσφέρει, και με απλά λόγια θα σου διηγηθεί το θαύμα που είδε. Τα τάματα φωνάζουν, πως η χάρις του Θεού, και στα παλιά τα χρόνια, και σήμερα ακόμα, στα χρόνια της απιστίας, δεν παύει να κάνει τα θαύματά της.

Αλλά ενώ η Εκκλησία μας δεν καταδικάζει τα τάματα, που προέρχονται από καρδιές που πιστεύουν στο Θεό, συνιστά όμως προσοχή στους χριστιανούς να μη γίνονται υπερβολές που αποβαίνουν εις βάρος της πίστης. Γιατί υπάρχουν δυστυχώς και τάματα παράλογα, άδικα, που έρχονται σε σύγκρουση με τον ηθικό νόμο, με το θέλημα του Θεού, και μάλιστα με την αγάπη προς τον πλησίον. Τέτοια τάματα τα καταδικάζει η Αγία Γραφή. Ας αναφέρουμε ένα παράδειγμα. είναι εκείνο το τάμα, που έκανε ο Ιεφθάε, ο κριτής. Αυτός υποσχέθηκε στο Θεό, πως αν νικήσει τους εχθρούς του και γυρίσει νικητής στα Ιεροσόλυμα, θα προσφέρει θυσία στο Θεό τον πρώτο άνθρωπο που θα τον υποδεχθεί. Ο δε πρώτος άνθρωπος που τον υποδέχθηκε νικητή ήτανε… η κόρη του. Και τη θυσίασε! (Κριτ. 11, 29-40). Τέτοια τάματα τα καταδικάζει ο Κύριος. Και πρέπει να ομολογήσουμε, πως όχι λίγα τάματα των σημερινών χριστιανών, που δεν ξέρουν την πνευματικότητα και αγιότητα της πίστης μας, δεν είναι σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, που είναι αγάπη και έλεος.

Όχι λοιπόν μικρά και ασήμαντα τάματα, αλλά μεγάλο τάμα περιμένει από εμάς ο Κύριος, αδελφοί μου. Και το ξαναλέμε, πως το τάμα αυτό είναι η καρδιά μας. Όλα τα άλλα εύκολα τα δίνουν οι άνθρωποι. Την καρδιά τους στον Θεό λίγοι την δίνουν. Τη δίνουν οι άγιοι, τη δίνουν χωρίς να ζητούν υλικά ανταλλάγματα· τη δίνουν με ένα φλογερό πόθο: κυρίαρχος της καρδιάς μας να είναι Κύριος και κανείς άλλος . Αμήν!