10ος λόγος περί προσευχής

ΛΟΓΟΣ Ι ΄ « ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΝΤΑΝΗ ΘΕΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ »

Όπως, αδελφοί μου,  για να ζήσει το έμβρυο,  πρέπει να είναι ενωμένο με τον ομφάλιο λώρο στη μήτρα της μητέρας του, έτσι για να ζήσει ο άνθρωπος, πρέπει να είναι ενωμένος με το Θεό και να παίρνει ζωήαπό τη ζωή Του.

Τελώντας εδώ στη γη τη θεία Λειτουργία, ζούμε , αυξανόμαστε και τελειοποιούμαστε. Η προσευχή μας από μονόλογος γίνεται διάλογος και κοινωνία. Παίρνει υπόσταση . Γίνεται πανηγύρι χαράς και πρόγευση του Παραδείσου. Αυτά βιώνουμε όταν τελούμε τη θεία Ευχαριστία, στην οποία αναφερθήκαμε κατά την χθεσινή μας σύναξη. Τα υπόλοιπα ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας μας, μηδενός εξαιρουμένου,  μέχρι τον 12ομ.Χ. αιώνα  τελούνταν «μέσα» στη θεία Λειτουργία. Σήμερα τελείται μόνο η χειροτονία. Αυτό δείχνει ότι όλα ξεκινούν και τελειώνουν στη μετάληψη του Σώματος και του Αίματος του Χριστού. Εκεί προσανατολίζονται όλες οι προσευχές μας και όλος μας ο πνευματικός αγώνας.

Το βαθύτερο νόημα όλων αυτών, δυστυχώς στις μέρες μας έχει χαθεί, για πολλούς και διαφόρους λόγους στους οποίους δε θα αναφερθούμε τη στιγμή αυτή. Η θεία Λειτουργία έγινε το τυπικό καθήκον της Κυριακής. Ο ιερέας, ένας υπάλληλος του κράτους μειδιαίτερη αμφίεση και αναπαράγει «θρησκευτικές τελετές» που θυμίζουν το μεγαλείο του Βυζαντίου. Ησυμμετοχή του λαού, περιορίζεται στους δυο ψάλτες. Ο λαός, στην πλειοψηφία του, στέκεται απαθής θεατής των τελετών αυτών, χωρίς να πολυκαταλαβαίνει,  αφού γίνονται σε γλώσσα δυσνόητη. Τα Μυστήρια -κυρίως οι γάμοι και οι βαπτίσεις- είναι περισσότερο κοινωνικές υποχρεώσεις παρά Μυστήρια. Συμμετέχουμε αναγκαστικά και έχουμε  ανάρμοστη με το χώρο αμφίεση και συμπεριφορά. Το ιερό Ευχέλαιοστη συνείδηση των περισσοτέρων είναι μια μακροσκελής τελετή για «καλοτυχία» και «για να πάψει η κακή επιρροή». Μας φαίνονται υπερβολική αυτή η άποψη; Δεν έχουμε παρά να ρωτήσουμε ένα νέο άτομο από την οικογένειά μας. Φυσικά και δεν είναι όλα αυτά θεία Λατρεία. Είναι η έκπτωση της Λατρείας σε τυπολατρία και σε τέλεση «παραδοσιακών συναθροίσεων» , όπως τα παλιά τα χρόνια… Αυτό συμβαίνει διότι χάσαμε την ουσία που είναι η προσευχή, η μετοχή , το βίωμα. Ο Θεός απουσιάζει από τις καρδιές μας. Ωστόσο τα Μυστήρια τελούνται και η Χάρη του Θεού ενεργεί, όσο κι αν εμείς έχουμε αλλοτριωθεί από την πεζή αναζήτηση της ευτυχίας, χωρίς Θεό. Ενεργεί μέσω των «λίγων και  εκλεκτών»και όχι μέσω των «πολλών κλητών».

Ας μη θεωρήσουμε, αδελφοί μου τους εαυτούς μας εκλεκτούς και ας μη βιαστούμε να κουνήσουμε από αγανάκτηση το κεφάλι μας για την «κατάντια της σύγχρονης κοινωνίας» και την δήθεν «ηθική κατάπτωση των νέων». Δικά μας παιδιά είναι. Ας κοιτάξουμε, όχι γύρω μας,  αλλά μέσα μας,  σε μια προσπάθεια αυτοκριτικής αλλά και απόκτησης ή επανάκτησης του θείου ζήλου. Αλήθεια , πόσοι από τους τακτικά εκκλησιαζομένους, μελέτησαν κατ΄ ιδίαν τα κείμενα των ιερών Μυστηρίων και κυρίως της θειας Λειτουργίας; Πόσοι προσπάθησαν να μπουν στην ουσία των τελουμένων και εξέφρασαν τις απορίες τους για πράγματα που δεν καταλαβαίνουν; Πόσοι από εμάς διερωτηθήκαμε ποτέ: «Τι έχω «κερδίσει» πνευματικά σαν πιστός άνθρωπος  τα 40 τα 50 ή και περισσότερα χρόνια που εκκλησιάζομαι; Έχω γίνει καλύτερος, δηλαδή έχω κόψει κάποια από  τα πάθη μου; Έμαθα να προσεύχομαι; Έμαθα να συγχωρώ; Σταμάτησα να κατακρίνω τον πλησίον μου; Πιστεύω στη μετά θάνατον ζωή; Εμπιστεύομαι το Θεό στις δοκιμασίες μου;  Δίδαξα έμπρακτα στα παιδιά μου την αγάπη προς το Θεό»;

Αν δεν το έχουμε κάνει, ποτέ δεν είναι αργά, όσο μας πιστώνει ο Θεός χρόνους ζωής για τον αγιασμό μας. Να ξέρουμε ότι αυτά θέλει από μας ο Θεός. Διαφορετικά ας καθίσουμε στο σπίτι μας όπως οι περισσότεροι που εκ πεποιθήσεως δεν εκκλησιάζονται.Τουλάχιστον αυτοί έχουν το ελαφρυντικό ότι δεν έμαθαν, δεν άκουσαν, δε διδάχτηκαν για τον εκκλησιασμό ή δεν τους εκφράζει, κάτι που είναι σαφώς πιο έντιμο από την τυπική συμμετοχή που μας γεμίζει αυταπάτες και ναρκώνει τη συνείδησή μας.

Όπως η  οικογένεια είναι το κύτταρο της κοινωνίας ,  έτσι και η ενορία είναι το κύτταρο της Εκκλησίας. Μέσα στο χώρο της ενορίας , μας δίνεται η δυνατότητα της συμμετοχής στη θεία Λατρεία, στην κοινήπροσευχή. Έχουμε επίσης τη δυνατότητα να καταρτιστούμε, ευρισκόμενοι σε διαρκή μαθητεία περί της Ορθοδόξου πίστεώς μας. Αγωνιζόμενοι φιλότιμα, η συμμετοχή μας αυτή θα γίνει πραγματική κοινωνία με το Θεό και τον αδελφό μας και η μαθητεία μας θα γίνει βίωμα και εμπειρία του Θεού στη ζωή μας.

Μετά από αυτές τις σκέψεις που κάναμε για να επιδοθούμε στην προσπάθεια αυτής ακριβώς της δια βίου μαθητείας και εντρύφησης στην Ορθόδοξη λειτουργική μας παράδοση που ανέθρεψε ανά τουςαιώνες πνευματικά αναστήματα και πολίτες του Παραδείσου, ας στραφούμε σε μερικές πρακτικές επισημάνσεις.

Η θεία Λατρεία στο ναό είναι κοινή λατρεία. Δεν είναι πολλές μονάδες συγκεντρωμένες στον ίδιο χώρο, ζώντας ο καθένας στο δικό του κόσμο. Όλοι μαζί,  «με ένα στόμα και μια καρδιά» ζούμε την Αγάπη και τη Χάρη του Θεού.
Η θεία Λειτουργία δεν μπορεί να τελεστεί, αν δεν υπάρχει έστω και ένας λαϊκός.   Μόνος του ο ιερέας δεν μπορεί να λειτουργήσει διότι τότε χάνεται η συλλογικότητα και καταργείται η σύναξη που είναι και η ουσία της θειας Λατρείας.
Συμμετέχοντας στη θεία Λειτουργία, προσευχόμαστε όχι μόνο ιδιωτικά, ο καθένας για τα δικά του προβλήματα, αλλά κυρίως  με τις ευχές και τις αιτήσεις των ιερών κειμένων, που για το σκοπό αυτό είναι γραμμένα σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά τρεις: «εν ειρηνη του Κυριου δεηθώμεν» , «κατάπεμψον το Πνεύμα σου το Άγιον εφ΄ ημάς» , «Σε υμνούμεν, Σε ευλογούμεν». Μόνο μια ευχή είναι σε πρώτο ενικό, αυτή που διαβάζει ο ιερέας όταν ψάλλεται ο «Χερουβικός ύμνος», όπου ετοιμάζεται πνευματικά ο λειτουργός ως εκπρόσωπος του λαού προκειμένου να προχωρήσει στη Μεγάλη Είσοδο των Τιμίων Δώρων και τη μεταβολή τους σε Σώμα και Αίμα Χριστού.
Χρήσιμο είναι να έχουμε μπροστά μας το «βιβλιαράκι» της θείας Λειτουργίας -χωρίς να ντρεπόμαστε και χωρίς να φοβόμαστε ότι θα μας ειρωνευτούν ως υπερ-ευλαβείς- και να παρακολουθούμε τις ευχές για να μην«σκορπίζεται» ο νους μας.  Είναι εντελώς άκαιρο, την ώρα που για παράδειγμα ο ιερέας λέει «Τα σα εκ των σων…»,  εμείς να προσευχόμαστε για την υγεία μας και για τα προβλήματά μας. Τη στιγμή αυτή προσευχόμαστε για να κατέλθει το Άγιο Πνεύμα (γι΄ αυτό και γονατίζουμε) και να μεταβάλει το ψωμί και το κρασί σε Σώμα και ΑίμαΚυρίου και στη συνέχεια να κοινωνήσουμε, λαμβάνοντας το Χριστό μέσα μας. Και όποιος έχει το Χριστό μέσα του, έχει και δυνατή προσευχή και μπορεί να παρακαλέσει για οτιδήποτε άλλο. Για τους ζώντες και τους κεκοιμημένους,  υπάρχουν ειδικές στιγμές στη θ. Λειτουργία που προσευχόμαστε, όπως όταν λέγεται η εκτενης δεηση: «Έτι δεόμεθα υπέρ ελέους, ζωής, ειρήνης, υγείας…» και στα «δίπτυχα» μετά το «Εξαιρέτως της Παναγίας αχράντου..», μέχρι την προτροπή: «Και ων έκαστος κατά διάνοιαν έχει και πάντων και πασών». Μετά το Δι΄ ευχών, παίρνουμε αμέσως το αντίδωρο  (λέγεται έτσι γιατί το παίρνουμε αντί του Δώρου δηλαδή της θείας Κοινωνίας) Κατά τη διάρκεια της διανομής του, είμαστε σιωπηλοί και μετά επικοινωνούμε. Οι πολλές συζητήσεις συνήθως μας αφαιρούν από την ωφέλεια που πήραμε. Αν δεν έχουμε επείγουσαεργασία,  όσοι κοινωνήσαμε περιμένουμε να ακούσουμε την ευχαριστία και το τελικό Δι΄ ευχώναπό τον ιερέα. Λίγες σκέψεις για τα άλλα Μυστήρια. Όταν βρισκόμαστε σε μια βάπτιση η σε ένα γάμο, ίσως γελάσει κάποιος αν τον προτρέψουμε να προσευχηθεί. Όμως γι΄ αυτό συμμετέχουμε. Όχι από κοινωνική υποχρέωση,  αλλά για προσευχή. Στη βάπτιση για να ευλογηθεί ο νέος Χριστιανός και στο γάμο για να ευλογήσει ο Θεός το νέο ζευγάρι. Όντες όμως υπερβολικά εξωστρεφείς και ακατήχητοι, δεν μπορούμε να μπούμε σε διαδικασία προσευχής για την οποία προαπαιτείται «μάζεμα» της σκέψης, ηρεμία ψυχική και πραγματική αγάπη. Για το λόγο αυτό προξενούμε προβλήματα στην τέλεση του Μυστηρίου με την εκκεντρική μας εμφάνιση και την κοσμική και απρεπή συμπεριφορά μας, φέρνοντας τον ιερέα σε πολύ δύσκολη θέση, ώστε να μην μπορεί ήρεμος και απερίσπαστος να τελέσει το Μυστηριο. Ίσως πει κάποιος: «Μα εμείς τα ξέρουμε αυτά πάτερ, στεκόμαστε σωστά στα ιερά Μυστήρια». Αν στεκόμαστε σωστά και ιεροπρεπώς στα Μυστήρια αυτά, τότε δε μας αφορούν οι παραπάνω παρατηρήσεις. Ας αναρωτηθούμε όμως αν προσπαθούμε να προσευχόμαστε για το σκοπό που προσήλθαμε και κληθήκαμε; Ας έρθουμε στην Εξομολόγηση. Προ του Μυστηρίου της Εξομολογήσεως, χρειάζεται προσευχή και προετοιμασία. Δεν είναι η εξομολόγηση μια κουβέντα με τον ιερέα, ούτε το διάβασμα της ευχής, αλλά είναι καρπός εν μετανοία προσευχής. Να μας φωτίσει ο Θεός να δούμε την ψυχή μας, να θυμηθούμε τα λάθη μας και να τα εξαγορεύσουμε με συντομία και ειλικρίνεια. Δεν αλλάζουμε ζωή με τις ευχές της Εκκλησίας και μόνο, χρειάζεται και η δική μας προσευχή και ουσιαστικήσυμμετοχή.

Τέλος, κατά το ιερό Ευχέλαιο που τελείται για την ίαση «ψυχής τε και σώματος» και για κανένα άλλο λόγο (καλοτυχία, επαγγελματική επιτυχία…). Δε μας βοηθούν οι πολλές ευχές και τα πολλά Ευαγγέλια του Ευχελαίου μόνο επειδή ειπώθηκαν. Όλα αυτά σκοπό έχουν να  μας διδάξουν, να μας δείξουν το δρόμο προς το Χριστό για να λάβουμε την ιαματική Χάρη Του,  χριόμενοι με το ευλογημένο λάδι. Τίποτα δεν αλλάζει στην οικογένειά μας με το ευχέλαιο ή τον αγιασμό, ανεμείς που καλούμε τον ιερέα δεν συμμετέχουμε ενσυνείδητα στην τέλεσή τους. Όσα τελούνται είτε στο ναό, είτε στο σπίτι μας στο όνομα του Τριαδικού Θεού, οφείλουμε να τα τελούμε με υποδειγματική τάξη, ευλάβεια και φόβο Θεού, κατά το αποστολικό λόγιο «τα πάντα ευσχημόνως και κατά τάξιν γινέσθω»  (Α΄ Κορινθ. ιδ΄, 40). Μπορεί να τελούνται στη γη, αλλά μιμούνται την τάξη του ουρανού. Δεν ωφελεί, λοιπόν, να τελούνται μηχανικά ή ως «καταναγκαστικά έργα», διότι χάνουν την ουσία τους.  

Με αυτές τις διευκρινήσεις κατά νου, ας μας βοηθήσει η Παναγία μας, ο έμψυχος ναός της δόξης του Θεού, ώστε να συμμετέχουμε «όλη ψυχή και διανοία και καρδία» στην κοινή μας λατρεία, για να λάβουμε πλούσια την θεια Χάρη.Αμήν!