ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ – 9 Φεβρουαρίου 2020 (Λκ. 18, 10-14)

Η Εκκλησία μας –αγαπητοί αδελφοί- σήμερα μας εισάγει στο Τριώδιο, σε μια κατεξοχήν πνευματική περίοδο προετοιμασίας μας για το Πάσχα. Το Τριώδιο αρχίζει από την Κυριακή αυτή (δηλαδή του Τελώνου και Φαρισαίου) και τελειώνει το Μέγα Σάββατο. Οι ακολουθίες της περιόδου οι οποίες είναι πολλές και πλούσιες σε περιεχόμενο, περιέχονται σε ένα ιδιαίτερο λειτουργικό βιβλίο που χρησιμοποιείται στις καθημερινές ακολουθίες στον ναό, το οποίο και αυτό ονομάζεται «Τριώδιο».

Ο λειτουργικός, ο υμνολογικός και ο λατρευτικός πλούτος, μας κατανύσουν και μας καλούν να αφήσουμε την ράθυμες και αμαρτωλές συνήθειές μας και να αγωνιστούμε τον «καλόν αγώνα» της ταπείνωσης, της εγκράτειας, της νηστείας, της προσευχής και της μετάνοιας, που κάνουν την ψυχή μας πιο δεκτική και πιο θερμή στην τήρηση του θελήματος του Θεού.

Η προσπάθεια όμως αυτή γίνεται σταδιακά. Κάθε Κυριακή του Τριωδίου αποτελεί και ένα σκαλοπάτι ανάβασής μας, σ’ αυτή την πνευματική σκάλα των αρετών. Αυτό είναι το Πάσχα που έχει βάλει προορισμό του για τους πιστούς το Τριώδιο. Η διάβαση από τη ζωή της αμαρτίας στη ζωή της Χάριτος.

Σήμερα, το ευαγγελικό ανάγνωσμα φέρνει στη μνήμη μας την παραβολή του Κυρίου η οποία μας ομιλεί για την προσευχή που έκαμαν ένας εκπρόσωπος του Νόμου του Θεού, ο Φαρισαίος και ένας φοροεισπράκτορας υπάλληλος του κράτους, ο Τελώνης. Ο πρώτος έλεγε: «Θεέ μου σ’ ευχαριστώ που δεν είμαι σαν τους άλλους τους ανθρώπους, κλέφτης, άδικος, μοιχός σαν αυτό τον Τελώνη. Εγώ νηστεύω –έλεγε- δύο φορές την εβδομάδα και δίνω στο Ναό το δέκατο απ’ όλα τα εισοδήματά μου». Από την άλλη ο Τελώνης στεκόταν πολύ πίσω και δεν τολμούσε ούτε τα μάτια του να σηκώσει από την συναίσθηση της αμαρτωλότητός του. Χτυπούσε το στήθος του και έλεγε: «Θεέ μου σπλαχνίσουμε τον αμαρτωλό».

Στο τέλος ο Χριστός, μας διαβεβαιώνει ότι του Φαρισαίου η προσευχή δεν έγινε δεκτή από τον Θεό εξαιτίας της υπερηφανείας του. Του Τελώνη εισακούστηκε εξαιτίας της συντριβής και της συναίσθησης της αμαρτωλότητος που έδειξε.

Δηλαδή εδώ ο Κύριος παρουσιάζει τους υποκριτές ως παραδείγματα κακώς προσευχομένων ανθρώπων. Αυτών δηλαδή που προσεύχονται για τον έπαινο των ανθρώπων. Όμως ο ίδιος ο Κύριος μας δίδαξε πώς να προσευχόμαστε λέγοντας: «σύ δέ ὅταν προσεύχη, εἴσελθε εἰς τό ταμιεῖον σου, καί κλείσας τήν θύραν σου πρόσευξαι τῶ πατρί σου τῶ ἐν τῶ κρυπτῶ, καί ὁ πατήρ σου ὁ ἐν τῶ κρυπτῶ ἀποδώσει σοι ἐν τῶ φανερῶ» (Ματθ. 6.6). Η προσευχή δηλαδή δεν είναι υπόθεση επίδειξης, αλλά γίνεται μακρυά από τα βλέματα των ανθρώπων, κρυφά, με ταπείνωση. Οι Πατέρες της Εκκλησίας ερμηνεύοντας το «ταμιεῖον» μιλούν για την καρδιά του ανθρώπου που είναι το κέντρο της προσευχής. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να κινηθούν τα χείλη, να χρησιμοποιηθούν βιβλία, να επιστρατευθούν τα μάτια και η γλώσσα, χρειάζεται να ανυψωθεί ο νους και η καρδιά προς τον Θεό.

Εμείς όμως –αδελφοί μου- πώς προσευχόμαστε;

Μήπως η προσευχή μας γίνεται μόνο για επίδειξη; Μήπως έχει καταντήσει μια συνήθεια που επαναλαμβάνεται, χωρίς όμως να μας αγγίζει εσωτερικά και χωρίς να μας κατευθύνει στις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους;

Η προσευχή και όλη η ζωή μας στην Εκκλησία δεν είναι ένα καθήκον που τηρούμε πιεζόμενοι από υποχρέωση. Είναι η ζωή μας. Δεν είναι η εξωτερική προβολή και ο έπαινός μας, αλλά η ταπείνωσή μας. Η επίκληση του ονόματος του Χριστού, η σύντομη αυτή προσευχή, το «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλεησόν με τόν ἁμαρτωλόν», μας βοηθά να θερμάνουμε την καρδιά μας και να συγκεντρώσουμε τον νου μας χωρίς βαττολογίες και προσχήματα. Να αισθανθούμε την αδυναμία μας και την αμαρτωλότητά μας ενώπιον του Θεού. Γιατί όπως λέει ο ιερός Χρυσόστομος׃ «Μόνο με την επίκληση του ονόματος του Χριστού αντικρούονται οι πειρασμοί που μας προκαλεί ο εχθρός μας ο διάβολος». Και συνεχίζει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος: «Όταν επικαλείσαι το όνομα του Ιησού, μαστιγώνεις τους εχθρούς σου, δηλαδή τους δαίμονες».

Αληθινή προσευχή είναι η ταπεινή επίκληση του ονόματος του Χριστού. Και ταπεινός άνθρωπος είναι αυτός που προσπαθεί να γνωρίσει τον εαυτό του και τη μηδαμινότητά του. Αυτός που θεωρεί τον εαυτό του χειρότερο από τους άλλους. Αυτός που μισεί κάθε έπαινο και ανθρώπινη δόξα. Πρώτο παράδειγμα ταπείνωσης ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος μας λέει׃ «Μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πράος εἰμί καί ταπεινός τῆ καρδία….». (Ματθ. 11,29) Διδακτικό παράδειγμα, ο Τελώνης του σημερινού Ευαγγελίου.

Αδελφοί μου,

Ας προσευχηθούμε ταπεινά, αφού όπως είπε και ο Κύριος׃ «Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται καί πᾶς ὁ ταπεινῶν ἑαυτόν ὑψωθήσεται» (Λουκ.14,11). Αμήν!