Κείμενα περί αυτογνωσίας εν όψει της 40ης Συνάξεως νεων

  • Στην πραγματικότητα όσο περισσότερα μαθαίνουμε για την αυτογνωσία τόσο σαφέστερο γίνεται ότι όλοι υστερούμε όσον αφορά την αντίληψή μας για τον εαυτό μας και το πώς μας βλέπουν οι άλλοι. Ο Βενιαμίν Φραγκλίνος είχε δίκιο όταν έγραφε: «Υπάρχουν τρία πράγματα που είναι υπερβολικά σκληρά: το ατσάλι, το διαμάντι και το γνώθι σαυτόν». Η ανθρώπινη φύση δεν έχει αλλάξει στα 250 χρόνια που έχουν περάσει από τότε, όμως σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα σχετικά με το γιατί και πότε δυσκολευόμαστε να δούμε καθαρά τον εαυτό μας. Αυτό με τη σειρά του υποδηλώνει ότι ίσως υπάρχουν τρόποι για να βελτιώσουμε την αυτογνωσία μας. Ιδού ο οδηγός μας.

    ΚΑΝΟΝΑΣ 1ος
    Σκεφθείτε ταπεινά

    Βλέπετε τον εαυτό σας σαν έναν υπέροχο φίλο, εξαιρετικό μάγειρα, εκπληκτικό τραγουδιστή ή το εξυπνότερο άτομο στο γραφείο σας; Αν ναι, μάλλον έχετε «πλασματική υπεροχή» – η πεποίθηση την οποία τρέφουν πολλοί, τουλάχιστον στη Δύση, ότι είναι πάνω από τον μέσο όρο στα πάντα, από την οδήγηση ως τις επιδόσεις στη δουλειά.

    Μελέτες σχετικά με το φαινόμενο αυτό δείχνουν ότι ξεγελιόμαστε σε πολύ μεγάλο βαθμό όταν πρόκειται να κρίνουμε χαρακτηριστικά τα οποία μας ενδιαφέρουν περισσότερο – εκείνα τα οποία θεωρούμε εξαιρετικά επιθυμητά ή εξαιρετικά ανεπιθύμητα. Για παράδειγμα η Σιμίνε Βαζίρε, διευθύντρια του Εργαστηρίου Προσωπικότητας και Αυτογνωσίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις, και η συνάδελφός της Ερικα Κάρλσον διαπίστωσαν ότι οι αναφορές των φοιτητών περί της ευφυΐας τους δεν είχαν σχεδόν καμία σχέση με τα αποτελέσματα των τεστ IQ. Οσοι είχαν υψηλή αυτοεκτίμηση υπερτιμούσαν την εξυπνάδα τους, ενώ όσοι είχαν χαμηλή αυτοεκτίμηση την υποτιμούσαν, γεγονός το οποίο υποδηλώνει πως όταν πρόκειται για τις ιδιότητες τις οποίες συνδέουμε περισσότερο με την αξία του εαυτού μας οι κρίσεις μας βασίζονται περισσότερο στην αυτοπεποίθηση παρά στην αντικειμενικότητα.

    Η εξωτερική εμφάνιση, μια άλλη ιδιότητα για την οποία πολλοί ενδιαφερόμαστε, είναι πολύ δύσκολο να κριθεί από το ίδιο το άτομο για τον ίδιο λόγο. «Η ακρίβειά μας δεν είναι μηδενική αλλά είναι κοντά στο μηδέν» λέει η κυρία Βαζίρε.

    Η πλασματική υπεροχή μπορεί να έχει και ορισμένα πλεονεκτήματα. Τείνουμε να πιστεύουμε ότι είμαστε καλύτεροι από τον μέσο όρο επειδή αυτό μας κάνει να αισθανόμαστε καλά, το οποίο με τη σειρά του προστατεύει την ψυχική υγεία μας, λέει ο ΝτέιβιντΝτάνινγκ από το Πανεπιστήμιο Κορνέλ στην Ιθακα της Νέας Υόρκης, πρωτοπόρος στην έρευνα που μελετά το συγκεκριμένο φαινόμενο. Η παραπανίσια αυτοπεποίθηση μπορεί επίσης να ενισχύσει την κοινωνική θέση σας. Στον αντίποδα, η υποτίμηση των ικανοτήτων σας μπορεί να σας προστατεύει από την αποτυχία αν μειώνει τις πιθανότητες να δοκιμάσετε τον εαυτό σας. «Το οποιοδήποτε όφελος όμως ωχριά σε σχέση με το κόστος που επιφέρει η λανθασμένη αντίληψη του εαυτού» λέει ο ψυχολόγος Ζλάταν Κριζάν από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αϊοβα. Υπογραμμίζει ότι για να προχωρήσουμε στη ζωή και στην κοινωνία πρέπει να κάνουμε επιλογές σχετικά με το πού θα επενδύσουμε τις προσπάθειές μας και το σε ποια αποτελέσματα θα ποντάρουμε την αυτοεκτίμησή μας. Η ανακριβής γνώση του εαυτού μας μάς οδηγεί σε κακές επιλογές και τελικά μας κάνει να αποτυγχάνουμε στα εγχειρήματά μας.

    «Gardening stories», Ευγενία Λώλη. Είμαστε η ηθική μας; Συγγενείς ατόμων με άνοια έκριναν ότι ο άνθρωπός τους «δεν ήταν πια ο ίδιος» όχι όταν έχασε τη μνήμη ή στοιχεία της προσωπικότητάς του αλλά όταν απώλεσε ηθικά χαρακτηριστικά, όπως π.χ. η εντιμότητα. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΥΓΕΝΙΑ ΛΩΛΗ

    Πώς μπορείτε να δείτε αν είστε υπόδουλος σε ένα σύμπλεγμα ανωτερότητας; Υπάρχουν κάποιοι δείκτες. Αν κρίνετε ένα χαρακτηριστικό στο οποίο έχετε ειδικότητα ή εμπειρία, τότε η αυτογνωσία σας είναι μάλλον καλή. Για παράδειγμα, οι επαγγελματίες αθλητές μπορούν να αντιληφθούν καλύτερα τα ταλέντα και τις αδυναμίες τους από τους ερασιτέχνες, ενώ οι γιατροί κρίνουν πιο σωστά την έκταση της ιατρικής γνώσης τους από ό,τι οι μη γιατροί. Αντιστρόφως οι νέοι και οι άπειροι έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιδείξουν κακή γνώση του εαυτού τους σε τομείς στους οποίους δεν έχουν ακόμη αποκτήσει εμπειρία. Επίσης τα άτομα με κατάθλιψη δεν τείνουν να έχουν πλασματική υπεροχή, επομένως είναι πιο σωστοί κριτές του εαυτού τους – τουλάχιστον όσον αφορά πράγματα όπως η ευφυΐα, η φήμη και η ικανότητά τους να ελέγχουν τα γεγονότα.

    Φυσικά ορισμένοι άνθρωποι είναι εξυπνότεροι από τον μέσο όρο. Σε περίπτωση όμως που θέλετε να ξέρετε αν εσείς είστε ένας από αυτούς, ίσως θα ήταν σοφότερο να κάνετε ένα τεστ online από το να εμπιστευθείτε την κρίση σας.

    ΚΑΝΟΝΑΣ 2ος
    Να θυμάστε ότι η εμφάνιση μετράει

    Δεν γίνεται να το αποφύγουμε, η εμφάνιση των ανθρώπων επηρεάζει τις κρίσεις μας για αυτούς. Κάνουμε όλοι κρίσεις για τον χαρακτήρα με βάση την εμφάνιση μέσα σε δευτερόλεπτα από τη στιγμή που θα συναντήσουμε κάποιον. Τα άτομα με γοητευτικό πρόσωπο αξιολογούνται ως περισσότερο φιλικά, κοινωνικά ικανά, έξυπνα ή ακόμη και σεξουαλικά διαθέσιμα από τον μέσο όρο. Οι άνδρες με μεγάλα μάτια, μικρότερη «γέφυρα» στη μύτη και πιο στρογγυλό πρόσωπο εκλαμβάνονται ως υποχωρητικοί και αφελείς. Οσοι έχουν μεγάλο, έντονα σχηματισμένο πιγούνι θεωρείται ότι διαθέτουν στερεοτυπικά αρσενικά χαρακτηριστικά όπως η επιθετικότητα. Τα άτομα που οι γωνίες του στόματός τους κατεβαίνουν προς τα κάτω ή έχουν σμιχτά φρύδια που σχηματίζουν ένα V θεωρούνται ανάξια εμπιστοσύνης.

    Τα γοητευτικά άτομα έχουν μεγαλύτερη επιτυχία στις συνεντεύξεις για δουλειά και πληρώνονται καλύτερα από τους λιγότερο εμφανίσιμους συναδέλφους τους, για παράδειγμα. Οι πολιτικοί που κρίνονται ότι φαίνονται πιο ικανοί έχουν περισσότερες πιθανότητες να κερδίσουν τις εκλογές. Επίσης είμαστε περισσότερο πρόθυμοι να εμπιστευθούμε άτομα που έχουν «πρόσωπο που εμπνέει εμπιστοσύνη» ακόμη και αφού μας έχουν πει ότι έχουν «ιστορικό» στην απάτη. Αντίστροφα, αν φαίνεστε αναξιόπιστος, αυτό θα έχει κόστος. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι όταν τους έδιναν περιγραφές εγκλημάτων και φωτογραφίες «ενόχων» οι εθελοντές χρειάζονταν λιγότερα στοιχεία για να καταδικάσουν ως ενόχους τους κατηγορουμένους που είχαν κρίνει ότι έδειχναν αναξιόπιστοι – ενώ παράλληλα ήταν επίσης πιο σίγουροι για τις αποφάσεις τους.

    Υπάρχει ωστόσο τρόπος να βοηθήσετε τους άλλους να δουν πέρα από την επιφάνεια και να βελτιώσετε ταυτόχρονα την αυτογνωσία σας. Μπορεί να φαίνεται προφανές, όμως τα άτομα που είναι πιο εκφραστικά και καλύτερα στο να τραβήξουν την προσοχή των άλλων τείνουν να κρίνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια – είτε καλά είτε κακά. Μπορούμε επίσης να αντισταθμίσουμε το γεγονός ότι οι κρίσεις των άλλων για εμάς επηρεάζονται από την εμφάνισή μας: αν είστε γοητευτικοί, για παράδειγμα, το να ρωτάτε τους άλλους πόσο έξυπνος ή ικανός είστε, ίσως να μην είναι η καλύτερη οδός για το γνώθι σαυτόν. Επίσης θα πρέπει να αποφεύγουμε να ζητάμε πληροφορίες από ανθρώπους με τους οποίους μοιάζουμε εμφανισιακά γιατί τείνουμε να εκτιμούμε περισσότερο τους ανθρώπους που μας μοιάζουν.

    ΚΑΝΟΝΑΣ 3ος
    Δείτε αυτά που βλέπουν οι άλλοι

    Είμαι το πρόσωπο που νομίζω ότι είμαι ή εκείνο που βλέπουν οι άλλοι; Αυτό μπορεί να είναι ένα περισσότερο φιλοσοφικό παρά επιστημονικό ερώτημα, αλλά η προσωπική ταυτότητά σας είναι «δεμένη» με τις σχέσεις σας με τους άλλους – τα άτομα με τα οποία αλληλεπιδράτε κρατούν έναν καθρέφτη μέσα στον οποίο βλέπετε τον εαυτό σας. Πόσο καθαρό είναι αυτό το είδωλο;

    Το καλό νέο είναι ότι οι περισσότεροι έχουμε αρκετά καλή επίγνωση του πώς μας βλέπουν οι άλλοι σε γενικές γραμμές. Το κακό νέο είναι ότι δεν έχουμε σχεδόν καμία επίγνωση όσον αφορά το τι σκέφτεται για εμάς ένα συγκεκριμένο άτομο. Μια αιτία γι’ αυτό είναι ότι υποθέτουμε πως οι άλλοι γνωρίζουν για εμάς περισσότερα από όσα πραγματικά γνωρίζουν Μια ομάδα με επικεφαλής τον Τζον Τσέιμπερς από το Πανεπιστήμιο της Φλόριδας διαπίστωσε πως όταν ζητήθηκε από τους εθελοντές να σκεφθούν πώς ξένοι έκριναν την ικανότητά τους στα βελάκια, οι συμμετέχοντες κατέληγαν σε ένα συμπέρασμα χρησιμοποιώντας αναμνήσεις από επιδόσεις που είχαν στα βελάκια στο παρελθόν, τις οποίες οι ξένοι δεν γνώριζαν. Αυτό είναι ένα απλό λάθος, αλλά κοινό. «Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να ξέρουν πώς τους βλέπουν οι άλλοι απλώς επειδή οι ίδιοι γνωρίζουν πάρα πολλά για τον εαυτό τους».

    Κάτι άλλο που πρέπει να έχετε κατά νου είναι ότι το πώς σας βλέπουν οι άλλοι εξαρτάται από το πώς είναι οι ίδιοι. Μελέτες από τη Λόρεν Χιούμαν από το Πανεπιστήμιο Μακ Γκιλ στο Μόντρεαλ του Καναδά δείχνουν ότι τα άτομα που είναι καλά προσαρμοσμένα – που βλέπουν θετικά διάφορες πλευρές της ζωής τους, συμπεριλαμβανομένων του εαυτού τους και των σχέσεών τους – είναι περισσότερο ακριβή στις αξιολογήσεις που κάνουν για τους άλλους από ό,τιεκείνα που είναι λιγότερο καλά προσαρμοσμένα. Επειδή ανήκουν στον μέσο όρο βλέπουν και τους άλλους σαν τον μέσο όρο και οι περισσότεροι εκεί ακριβώς είμαστε. «Ωστόσο μπορεί να είναι λιγότερο ακριβή όταν πρόκειται για ένα συγκεκριμένο άτομο το οποίο προσομοιάζει λιγότερο στο προφίλ προσωπικότητας του μέσου όρου» λέει η κυρία Χιούμαν. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν έχουν ιδιαίτερες γνώσεις σχετικά με τις ιδιότητες που κάνουν ένα άλλο άτομο μοναδικό – στην πραγματικότητα, όπως όλοι, θεωρούν ότι οι άλλοι μοιράζονται τις δικές τους μοναδικές ιδιότητες. Τα λιγότερο καλά προσαρμοσμένα άτομα κάνουν το ίδιο, ενώ επιπλέον τείνουν να έχουν στρεβλές αντιλήψεις για την ανθρωπότητα εν γένει.

    «Dependable relationship», Ευγενία Λώλη. Οτανυπάρχουν άνδρες στην παρέα οι γυναίκες παίρνουν μηδέν στην αντίληψη του πώς τις κρίνουν οι άλλες γυναίκες – πιθανώς επειδή εστιάζουν την προσοχή τους στους άνδρες. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΕΥΓΕΝΙΑ ΛΩΛΗ

    Η κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκετε μπορεί επίσης να επηρεάσει την αντίληψή σας σχετικά με το πώς σας βλέπουν οι άλλοι. Η Αλέσια Σαντούτσι από το Πανεπιστήμιο του Βόρειου Ιλινόι έκανε αυτή την ανακάλυψη όταν ζήτησε από μικρές ομάδες ανδρών και γυναικών να αλληλεπιδράσουν κοινωνικά. Στη συνέχεια τους έβαλε να αξιολογήσουν ο ένας τον άλλο σε σχέση με διάφορα χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων ο αυτοέλεγχος, η ωριμότητα, η ειλικρίνεια και η δολιότητα. Στη συνέχεια όλοι έπρεπε να προβλέψουν πώς τους είχε αξιολογήσει το καθένα από τα άτομα της ομάδας τους. Αυτό αποκάλυψε ότι όταν οι γυναίκες αποτελούσαν την πλειονότητα στην ομάδα ήταν χειρότερες στο να κρίνουν πώς τις έβλεπαν οι άνδρες. Και όταν ήταν μειονότητα η ακρίβειά τους στο να κρίνουν πώς τις αξιολογούσαν οι άλλες γυναίκες έπεφτε κάθετα, σχεδόν στο μηδέν. Αντίστοιχα φαινόμενα δεν παρατηρήθηκαν στους άνδρες.

    Η κυρία Σαντούτσι υποπτεύεται ότι αυτό ίσως αντανακλά το σε ποιους εστιάζουν την προσοχή τους οι γυναίκες σε κάθε περίσταση. Κάτι τέτοιο ταιριάζει με μια άλλη ανακάλυψη που έκανε η κυρία Χιούμανεξετάζοντας τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να βελτιωθεί η αντίληψη των ανθρώπων για τους άλλους. «Απλώς το να ζητήσει κάποιος από τους συμμετέχοντες να προσπαθήσουν να σχηματίσουν πιο ακριβείς εντυπώσεις αυξάνει πραγματικά την ακρίβεια, προφανώς επειδή αυξάνει την προσοχή που αφιερώνουν στους άλλους» λέει.

    ΚΑΝΟΝΑΣ 4ος
    Ξεχάστε αυτά που ξέρετε

    Το ότι έχετε περισσότερες πληροφορίες για τον εαυτό σας από ό,τι οι άλλοι μπορεί πραγματικά να αποτελέσει εμπόδιο για την αυτογνωσία. Αυτό ισχύει ακόμη και στην παιδική χαρά. Μια μακροπρόθεσμη μελέτη, γνωστή ως Concordia Longitudinal Risk Project, ζήτησε από παιδιά ηλικίας 6-14 ετών να αξιολογήσουν σε κλίμακες τους εαυτούς τους και τους συμμαθητές τους ως προς το αν είναι επιθετικοί, συμπαθητικοί και κοινωνικά απομονωμένοι. Δύο δεκαετίες μετά οι αξιολογήσεις από τους συνομηλίκους συνδέονταν περισσότερο με την προσωπικότητα και τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων στην ενήλικη ζωή τους από ό,τι οι αυτοαξιολογήσεις τους. Τι συμβαίνει εδώ;

    Το ότι είστε βυθισμένοι καθημερινά, επί είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο, στα συναισθήματα και στις σκέψεις σας ίσως σας δίνει καλύτερη γνώση για εσωτερικά χαρακτηριστικά σας όπως ο νευρωτισμός ή η ευσυνειδησία, αλλά αποτελεί εμπόδιο όταν πρόκειται να αξιολογήσετε πλευρές της προσωπικότητάς σας που παρατηρούνται σχετικά εύκολα από τους άλλους. «Αν με ρωτήσετε πόσο καλή και συμπονετική είμαι, το πιθανότερο είναι ότι θα ενσωματώσω στην κρίση μου και το πόσο καλή και συμπονετική θέλω να είμαι, καθώς και το πόσο συμπονετική νιώθω μέσα μου, αντί να εστιάσω την προσοχή μου στο πόσο καλά και συμπονετικά τείνω να ενεργώ» λέει η κυρία Βαζίρε. Οι άλλοι απλώς μας κρίνουν από αυτό που βλέπουν, κάνοντας τουλάχιστον μερικές από τις αξιολογήσεις τους με μεγαλύτερη ακρίβεια από ό,τι εμείς.

    Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όσον αφορά τις δεξιότητες και ικανότητές μας. Μια μεταανάλυση προηγούμενων μελετών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι έχουμε μόνο «μέτρια» αυτογνωσία σε τομείς όπως η ακαδημαϊκή ικανότητα, τα ταλέντα και οι αθλητικές επιδόσεις. Ωστόσο αποκάλυψε επίσης μια εξαίρεση: την ικανότητα στις ξένες γλώσσες. Η καλύτερη αυτογνωσία μας εδώ οφείλεται μάλλον σε μεγάλο βαθμό στη συχνή «λήψη» πληροφοριών, λέει ο κ. Κριζάν, ο οποίος ήταν ένας από τους συγγραφείς της μελέτης. «Αν η προσπάθειά μας να μιλήσουμε μια ξένη γλώσσα οδηγεί σε απορημένα βλέμματα και εκφράσεις σύγχυσης, οι πληροφορίες αμετάκλητα υποδεικνύουν ότι δεν τα πάμε καλά» σημειώνει.

    Σε άλλους τομείς της ζωής μας οι χρήσιμες πληροφορίες δεν τείνουν να είναι ο κανόνας. Πληροφορίες μπορεί να έρχονται π.χ. από το αφεντικό μας, όμως οι γνώσεις του είναι συχνά ασαφείς. Εκτός δουλειάς ίσως θα πρέπει να αναζητήσετε ενεργά πληροφορίες αν θέλετε να ωφεληθείτε από τη σοφία των άλλων για να βελτιώσετε την αυτογνωσία σας. Να θυμάστε όμως ότι οι εντυπώσεις των άλλων σχετικά με εσάς μπορεί να έχουν στρεβλωθεί από τις κοινωνικές καταστάσεις και τα ίδια τα χαρακτηριστικά του καθενός.

    Ποιους λοιπόν θα πρέπει να εμπιστεύεστε για να σας δώσουν ειλικρινείς πληροφορίες; Αυτό είναι ένα ερώτημα το οποίο η κυρία Βαζίρε θα ήθελε πολύ να είναι σε θέση να απαντήσει – αρκεί να μπορούσε να βρει έναν τρόπο να δοκιμάσει πώς η προσωπικότητα επηρεάζει αυτού του είδους τις κρίσεις. Εν τω μεταξύ έχει διαπιστώσει ότι τα άτομα που έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην ικανότητά τους να κρίνουν τους άλλους είναι πραγματικά καλύτερα σε αυτό. Εχει επίσης να δώσει μία ακόμη συμβουλή. «Τα πιο κοντινά μας άτομα έχουν πολλές πληροφορίες αλλά συχνά είναι επίσης και τα πλέον προκατειλημμένα» λέει, επισημαίνοντας ότι αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους γονείς μας. «Δεν θα εμπιστευόμουν πραγματικά τίποτε από αυτά που λένε».

    Η ουσία του εαυτού σας

    Η ταυτότητά σας αποτελείται από μια ποικιλία σωματικών και ψυχικών χαρακτηριστικών – πράγματα όπως
    προσωπικότητα, η ευφυΐα, η εμπειρία, οι δεξιότητες, οι συνήθειες, η σεξουαλικότητα και η γοητεία. Τι όμως είναι αυτό που πραγματικά σας κάνει «εσάς»;

    Αν τους ζητήσει κάποιος να εντοπίσουν την ουσία της ατομικότητας, πολλοί ψυχολόγοι υποδεικνύουν την προσωπικότητα, τον μοναδικό συνδυασμό που έχει ο καθένας μας από τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της: δεκτικότητα, ευσυνειδησία, εξωστρέφεια, συγκαταβατικότητα και νευρωτισμός. Παρ’ όλα αυτά έρευνες από τη Νίνα Στρόμινγκερ από το Πανεπιστήμιο του Γέιλ αμφισβητούν αυτή την αντίληψη. «Αυτό που δείχνουν οι μελέτες μας είναι ότι η ηθική είναι ουσιώδης για το πώς σας βλέπουν οι άλλοι και πώς συνθέτουν την ταυτότητά σας» λέει.

    Τα πρώτα στοιχεία για κάτι τέτοιο ήρθαν όταν η κυρία Στρόμινγκερ και ο Σον Νίκολς από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα έδωσαν σε εθελοντές περιγραφές ατόμων και στη συνέχεια άλλαξαν διάφορες πλευρές της ταυτότητάς τους.

    Τα άτομα αξιολογήθηκαν ότι έχουν αλλάξει περισσότερο όταν ηθικά χαρακτηριστικά όπως η εντιμότητα και η πίστη είχαν μεταβληθεί ή αφαιρεθεί παρά όταν άλλαξαν ψυχολογικά χαρακτηριστικά όπως η ευφυΐα ή η αίσθηση του χιούμορ.

    Προκειμένου να εξετάσει αυτή την ιδέα στον πραγματικό κόσμο η ομάδα της κυρίας Στρόμινγκεράρχισε να εργάζεται με τις οικογένειες ατόμων με άνοια. Πέρυσι δημοσίευσε τα αποτελέσματά της δείχνοντας ότι οι ασθενείς μπορεί να εμφάνιζαν κατάθλιψη, μεταβολές στην προσωπικότητά τους ή και απώλεια μνήμης, αλλά παρ’ όλα αυτά τα μέλη της οικογένειάς τους εξακολουθούσαν να θεωρούν ότι ουσιαστικά είναι «το ίδιο πρόσωπο». Οταν όμως άλλαζε η ηθική συμπεριφορά τους – αν γίνονταν π.χ. ανέντιμοι –, τους έβλεπαν σαν ένα αλλαγμένο πρόσωπο. «Παραδοσιακά η ηθική δεν έχει προσελκύσει ιδιαίτερα την προσοχή των μελετητών που έχουν ασχοληθεί με τη φύση της προσωπικής ταυτότητας» λέει η κυρία Στρόμινγκερ. «Θεωρούσαν περισσότερο ότι η μνήμη και τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά, συμπεριλαμβανομένης της προσωπικότητάς μας, ήταν αυτά που μας έκαναν να είμαστε “εμείς”».

    Περί αυτογνωσίας

    Κακός μεθ‘ ύβρεως πράσσει κακά, οι δε εαυτών επιγνώμονες σοφοί. [Ο αμετανόητος κακός άνθρωπος διαπράττει με θρασύτητα το κακό και καυχάται γι’ αυτό. Όσοι όμως έχουν αυτογνωσία, είναι σοφοί και ταπεινόφρονες.] (Παροιμίες 13,10)
    Εκείνος γνωρίζει από όλους καλύτερα τον εαυτόν του, αυτός που δεν έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτόν του και ότι είναι ένα τίποτα. Περισσότερο από όλους δεν γνωρίζει τον εαυτόν του, εκείνος που υπερηφανεύεται. (ΙερόςΧρυσόστομος)
    Όταν ανακαλύψεις την πόρτα της καρδιάς σου, τότε ανακαλύπτεις την πύλη του ουρανού. Η άγνοια του εαυτού μας είναι αποτέλεσμα διεφθαρμένης προαιρέσεως. Επειδή έχουμε τόση κακία, ούτε τήςψυχής μας την απρέπεια αντιλαμβανόμαστε, ούτε την ασχήμιά της κατανοούμε. (ΙερόςΧρυσόστομος)
    Τίποτα δεν κάνει τον άνθρωπο να αγνοεί τόσο τον εαυτόν του, όσο όταν προσηλώνεται στα βιοτικά πράγματα. Και τίποτα πάλι δεν τον κάνει να προσηλώνεται τόσο στα βιοτικά πράγματα, όσο όταν αγνοεί τον εαυτόν του. (Ιερός Χρυσόστομος)
    Η άγνοια του εαυτού μας είναι αποτέλεσμα διεφθαρμένης προαιρέσεως. (Ιερός Χρυσόστομος)
    Γνώρισε τον εαυτό σου. Αυτό είναι η όντως αληθινή ταπείνωση, που διδάσκει την ταπεινοφροσύνη και συντρίβει την καρδιά. Και να εργάζεσαι γι’ αυτό το πράγμα και να το φυλάγεις. Αν όμως δε γνώρισες ακόμη τον εαυτό σου, τότε ούτε τι είναι ταπείνωση γνωρίζεις, ούτε άρχισες την αληθινή πνευματική εργασία και φύλαξη. Γιατί το να γνωρίσεις καλά τον εαυτό σου είναι ο σκοπός και η ολοκλήρωση της εργασίας των αρετών. (Άγιος Νικήτας ο Στηθάτος)
    Εκείνος που γνώρισε τον εαυτόν του, τερμάτισε όλα τα κατά Θεόν έργα του και μπήκε στον άγιο τόπο του Θεού, δηλαδή στη νοερή εργασία του Πνεύματος και στο Θεϊκό λιμάνι της απάθειας και της ταπεινώσεως. Εκείνος όμως, που δεν έφτασε να γνωρίσει τον εαυτό του δια μέσου της ταπεινοφροσύνης και της γνώσεως, βαδίζει ακόμη στη ζωή του με μόχθο και ιδρώτα. Αυτό υπαινίσσεται ο Δαβίδ όταν λέει: «Αυτόν τον κόπο αντιμετωπίζω, ώστε να μπω στον άγιο τόπο του Θεού. (Άγιος Νικήτας ο Στηθάτος)
    Όποιος αξιώθηκε να δει τον πραγματικό εαυτόν του, είναι ανώτερος από εκείνον που αξιώθηκε να δει Αγγέλους. Η αυτογνωσία είναι το Α και το Ω της αγιότητας. (Άγιος Νικήτας ο Στηθάτος)
    Ο άνθρωπος που δεν γνωρίζει τον εαυτόν του, είναι αλαζόνας, κορδώνεται, συμπεριφέρεται άσχημα και ασεβεί απέναντι στον Θεό. Υπερηφανεύεται πως είναι τάχα κάτι μεγάλο, ενώ είναι μηδαμινός και υψώνει τον εαυτόν του, ενώ είναι ο τελευταίος όλων. Προβάλλεται μέσα στην άγνοιά του και όταν μιλάει, αποκαλύπτεται η ανοησία του. Όποιος δεν γνωρίζει τον εαυτόν του, πάντοτε αμαρτάνει προς τον Θεό και έτσι απομακρύνεται περισσότερο απ’ Αυτόν, διότι δεν γνωρίζει τη φύση των πραγμάτων και πως έχουν στα αλήθεια, αυτά καθεαυτά. Είναι ανήμπορος να εκτιμήσει κια να διακρίνει τα ευτελή από τα πολύτιμα, τα άξια από εκείνα που δεν έχουν αξία και τα τίμια, από εκείνα που στερούνται τιμής. Έτσι φθείρεται, εκδαπανάται στα μάταια και μηδαμινά, ενώ δεν νοιάζεται για αιώνια όντας πραγματικά αδιάφορος γι’αυτά. (Άγιος Νεκτάριος)
    Όποιος αγνοεί τον εαυτόν του, αγνοεί και τον Θεό. Ο άνθρωπος δίχως την επίγνωση του εαυτού του, πλανιέται μέσα στις ίδιες του τις σκέψεις, κυριολεκτικά αιχμαλωτίζεται από ποικίλλα πάθη, τυραννιέται από ορμητικές επιθυμίες, καταγίνεται με πολλά και μάταια, διανύει ζωή όχι ομαλή, αλλά άτακτη και πολυπράγμονη, σφάλλει σε όλα. Παραπαίει στον δρόμο της ζωής του, κλονιζόμενος σε κάθε του βήμα, σκοντάφτει, πέφτει και συντρίβεται. Ο ίδιος ποτίζει τον εαυτόν του καθημερινά με θλίψη και πίκρα, γεμίζει την καρδιά του με οδύνη και γενικά ζει βίο αβίωτο. (Άγιος Νεκτάριος)
    Όποιος δεν αγωνίστηκε (πνευματικά), δεν γνώρισε τον εαυτό του. (Άγιος Νεκτάριος)
    Οι άνθρωποι ταξιδεύουν για να θαυμάσουν τα ψηλά βουνά, τα κύματα της θάλασσας, τα βιαστικά ποτάμια, την απεραντοσύνη του ωκεανού, των αστεριών τη φωτεινή πορεία και όμως τον εαυτό τους, τον προσπερνούν χωρίς δεύτερη ματιά. (Ιερός Αυγουστίνος)
    Ο Θεός είναι μέσα στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος όμως πολλές φορές, βρίσκεται έξω από τον εαυτόν του. (ΙερόςΑυγουστίνος)
    Όσο αξίζει η μια γνώση του εαυτού μας, δεν αξίζουν όλου του κόσμου οι γνώσεις. Αν μερικοί γνώριζαν τον εαυτόν τους, θα έβλεπαν τα χάλια τους και δεν θα μιλούσαν καθόλου. (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Αν γνωρίσεις τον εαυτόν σου, θα δεις ότι δεν έχεις τίποτα δικό σου και τίποτα δεν μπορείς να κάνεις, χωρίς τη βοήθεια του Θεού. Αν λοιπόν καταλάβεις, πως ότι καλό κάνεις, είναι από το Θεό και όσες χαζομάρες κάνεις, είναι δικές σου, τότε θα πάψεις να έχεις εμπιστοσύνη στον εαυτόν σου και θα απαλλαγείς από την αυτοπεποίθηση. Στρέψε όλο το είναι σου, στο Θεό! (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Στον αρχάριο, στο μικρό παιδί και στον πολύ ευαίσθητο, ο Θεός δεν επιτρέπει να δουν καλά τον εαυτόν τους, γιατί θα πέσουν σε απόγνωση. (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Αυτός που κάνει την εργασία που χρειάζεται, για να γνωρίσει τον εαυτόν του, μοιάζει μ’ αυτόν που σκάβει βαθιά και βρίσκει μέταλλα στο βάθος της γης. Όσο βαθύτερα προχωράει στην γνώση του εαυτού του, τόσο χαμηλότερα βλέπει τον εαυτό του και ταπεινώνεται, αλλά το χέρι του Θεού τον ανεβάζει συνέχεια. Και όταν πιά γνωρίσει τον εαυτόν του, η ταπείνωσή του γίνεται κατάσταση και την Χάρη του Θεού την πιάνει το ”ενοικιοστάσιο”, οπότε δεν κινδυνεύει από την υπερηφάνεια. Ενώ αυτός που δεν κάνει αυτήν την εργασία, καλύπτει συνέχεια τα σκουπίδια του, μεγαλώνει την κορυφή (αυτών των σκουπιδιών), κάθεται για λίγο ψηλά με την υπερηφάνεια του και τελικά σωριάζεται. (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Όταν ασχοληθείς με το «άτομό σου» και γνωρίσεις τον εαυτόν σου, θα ταπεινωθείς και τότε θα γίνει η πνευματική διάσπαση του ατόμου σου, θα βγει η πνευματική ενέργεια και θα πεταχτείς στο… διάστημα! Μόνο έτσι θα μπορέσεις να μπεις στην πνευματική τροχιά· διαφορετικά θα παραμένεις στην κοσμική τροχιά. (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Σε τίποτε δεν ωφελεί να ερευνήσει κανείς όλον τον κόσμο, αν δεν έχει ερευνήσει τον δικό του κόσμο. Αν γνωρίσει πρώτα τον εσωτερικό του κόσμο, δηλαδή τον εαυτό του, το άτομό του, εύκολα μετά γνωρίζει όχι μόνο την γη αλλά και το διάστημα. Όταν ο άνθρωπος γνωρίσει το άτομό του, τότε γίνεται αυτομάτως και η διάσπαση του ατόμου του και κινείται πλέον στην πνευματική τροχιά έξω από την έλξη της γης, έξω από την έλξη του κόσμου. Ενώ ζει στην γη ως άνθρωπος, ζει δίχως να τον έλκει η αμαρτία και γενικά οι επιθυμίες του κόσμου… (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Αν ο άνθρωπος δεν ασχολείται με τον εαυτό του, ο πειρασμός θα του ανοίξει δουλειά να ασχολείται με τους άλλους. Αν όμως κάνει δουλειά στον εαυτόν του, τότε γνωρίζει τον εαυτό του, γνωρίζει και τον άλλον. Διαφορετικά, με τα λανθασμένα συμπεράσματα που βγάζει από τον εαυτό του κρίνει λανθασμένα και τους άλλους. (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Αν κανείς γνωρίζει το σφάλμα του, είναι η μισή προκοπή. Μεγάλο καλό είναι, όταν αναγνωρίζει κανείς την αδυναμία του και όταν προσπαθεί να διορθωθεί. Αυτός είναι καλύτερος από εκείνον, που κάνει πολύ αγώνα, αλλά δεν αναγνωρίζει όμως τις αδυναμίες του. (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Αισθάνομαι σαν ένα κονσερβοκούτι άχρηστο, πεταμένο μέσα σε έναν σκουπιδοτενεκέ, που όμως, οικονομία Θεού, είναι στραμμένο το καπάκι του προς τον Ήλιο. Δέχεται έτσι πάνω του τις φωτεινές Του ακτίνες, με αποτέλεσμα να καθρεφτίζεται όλος ο Ήλιος πάνω του και να γίνεται κατά Χάριν φωτεινό! (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Όσο προοδεύει κανείς πνευματικά, τόσο πιο καθαρά βλέπει τα χάλια του… (Άγιος Παϊσιος ο Αγιορείτης)
    Όποιος αξιώθηκε να δει τον ευατόν του, αυτός είναι ανώτερος, από εκείνον που αξιώθηκε να δει αγγέλους. Μακάριος όποιος γνώρισε τις αδυναμίες του, που είναι το θεμέλιο κάθε αρετής! (ΆγιοςΙσαάκοΣύρος)
    Εκείνος που δεν γνώρισε την κατάστασή του είναι κακότυχος, διότι είναι υπερήφανος και ό,τι και αν του συμβεί, όλα στο πονηρό τα παίρνει. Αυτός ο άνθρωπος θα έχει κακές ημέρες, διότι ποτέ του δεν αναπαύεται. Εξετάζει τα σφάλματα των άλλων, είναι έτοιμος να κατακρίνει να κατηγορήσει και όλα αυτά, διότι δεν αισθάνεται την ασθένειά του, αλλά νομίζει ότι εκείνος δεν σφάλλει… (Όσιος Άνθιμος της Χίου)
    Κανένας δεν μπορεί να γνωρίσει τον Θεό, αν πρώτα δεν γνωρίσει καλά τον εαυτόν του. (Μέγας Αντώνιος)
    Όσο περισσότερο γνωρίζουμε τα ελαττώματα και τις αδυναμίες μας, τόσο ο θείος αρχιτέκτονας θα βάζει στέρεες πέτρες, για να αυξήσει την πνευματική μας οικοδομή. Γι’ αυτό όταν πέσεις σε κάποιο αμάρτημα, να βλέπεις καθαρά την απόλυτη αδυναμία σου, επειδή γι’ αυτό το σκοπό παραχώρησε ο Θεός να πέσεις, για να μάθεις καλύτερα την ασθένειά σου. (Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης)
    Η ταπεινή γνώση του εαυτού μας, πρέπει να τιμάται περισσότερο, από το ύψος όλων των επιστημών. (Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης)
    Η σωστή κατανόηση του εαυτού σου, θα προσφέρει αρκετή χειραγωγία για να εννοήσεις τον Θεό. (ΜέγαςΒασίλειος)
    Το δυσκολότερο από όλα είναι να γνωρίσει κανείς καλά τον εαυτόν του. Γιατί όχι μόνο το μάτι που βλέπει προς τα έξω, δεν είναι κατάλληλο να βλέπει τον εαυτόν του, αλλά και αυτός ο νους μας, που βλέπει με πολλή ακρίβεια το ξένο αμάρτημα, είναι βραδυκίνητος, στο να αντιληφθεί τα δικά του ελαττώματα. (Μέγας Βασίλειος)
    Είναι μακάριος εκείνος που γνωρίζει την πληγή που υπάρχει στο βάθος της ψυχής του, ώστε να μπορεί να πλησιάζει τον Θείο Γιατρό. (Μέγας Βασίλειος)
    Όποιος πέτυχε την πλήρη γνώση του εαυτού του, αυτός έσπειρε σε γη αγαθή. Όποιος δεν έσπειρε κατ’ αυτόν τον τρόπο, δεν πρόκειται να δει να ανθίζημέσα του η ταπεινοφροσύνη. Όποιος πέτυχε την γνώση του εαυτού του, αυτός αισθάνθηκε τον φόβο του Κυρίου και βαδίζοντας με την αίσθηση αυτή, έφθασε στην πύλη της αγάπης. (Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος)
    Η αυτογνωσία οδηγεί στη Θεογνωσία. (Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος)
    Άνθρωπε βρες Εμένα, μέσα στον εαυτό σου! (Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς)
    Όποιος γνώρισε πραγματικά τον εαυτόν του, έκανε την αρχή για την απόκτηση της ταπεινώσεως, γιατί είδε το μέγεθος της αδυναμίας του αλλά και τον βόρβορο που κρύβει μέσα της η ψυχή του. Απελπισμένος τότε από τον εαυτό του, στράφηκε «συντετριμμένος και τεταπεινωμένος» προς τον Θεό, ζητώντας ακατάπαυστα το έλεός Του. (Άγιος Δημήτριος του Ροστώφ)
    Ξέρεις γιατί αγνοούμε τον εαυτόν μας; Επειδή ζούμε απρόσεκτα. Να έχετε διαρκώς την προσοχή σας στην καρδιά. Κάθετϊ που βγαίνει από αυτήν, αμέσως να το αρπάζετε και να το εξετάζετε. Είναι καθαρό; Ζωογονείστε το. Είναι ακάθαρτο; Θάψτε το. Έτσι θα γνωρίσετε τον εαυτόν σας. (ΆγιοςΘεοφάνηςοΈγκλειστος)
    Ο άνθρωπος, ακόμα και ο πιο γνωστικός, δεν μπορεί να γνωρίσει τον εαυτό του όσο πρέπει, αν δεν έχει μέσα του το Άγιο Πνεύμα. Γιατί χωρίς τη Θεία βοήθεια, δεν μπορεί να δει την πραγματική κατάσταση της ψυχής του. Αν είναι τίμιος και κάνει κανένα καλό στους συνανθρώπους του και νομίζει πως είναι δίκαιος ή και σε σύγκριση με τους άλλους, τέλειος και πως δεν του χρειάζεται τίποτα άλλο! (Άγιος Ιννοκέντιος Βενιαμίνωφ)
    Δεν μπορούμε αλλιώς να γνωρίσουμε τον εαυτόν μας, παρά μέσα από την επαφή με τους συνανθρώπους μας, δεχόμενοι απ’ αυτούς μομφές και αιχμηρές παρατηρήσεις, ως ίαση στα πνευματικά μας έλκη και μεμφόμενοι τον εαυτόν μας και όχι αυτούς για έλλειψη ανοχής. Αυτούς αντίθετα, θα πρέπει να τους ευγνωμονούμε, διότι δι‘ αυτών γνωρίσαμε την αδυναμία μας… (Άγιος Μακάριος της Όπτινα)
    Αν ο άνθρωπος δεν έχει στην καρδιά του την πεποίθηση ότι είναι αμαρτωλός, ο Θεός δεν τον εισακούει. (Αββάς Μωϋσής)
    Πρώτα απ’ όλα χρειάζεται το ”γνώθι σαυτόν”. Δηλαδή να γνωρίσεις τον εαυτό σου, ποιός είσαι. Ποιός είσαι στ’ αλήθεια, όχι ποιός νομίζεις εσύ ότι είσαι. Με τη γνώση αυτή, γίνεσαι ο σοφότερος των ανθρώπων. Με τέτοια επίγνωση έρχεσαι σε ταπείνωση και παίρνεις Χάρη από τον Κύριο. Διαφορετικά αν δεν αποκτήσεις αυτογνωσία, αλλά υπολογίζεις μόνο τον κόπο σου, γνώριζε, ότι πάντοτε θα βρίσκεσαι μακριά από το δρόμο. Διότι δεν λέει ο Προφήτης· ”ίδε, Κύριε, τον κόπον μου”, αλλά ”ίδε, λέγει, την ταπείνωσή μου και τον κόπονμου”. Ο κόπος είναι για το σώμα, η ταπείνωση για τη ψυχή και πάλι τα δύο μαζί, κόπος και ταπείνωση, για όλον τον άνθρωπο. Ποιός νίκησε τον διάβολο; Αυτός που γνώρισε την ασθένειά του, τα πάθη και τα ελαττώματα, που έχει. Ο φοβούμενος να γνωρίσει τον εαυτό του, αυτός βρίσκεται μακριά από τη γνώση· άλλο τίποτε δεν αγαπά παρά να βλέπει μόνο λάθη στους άλλους και να τους κρίνει. Αυτός δεν βλέπει στους άλλους χαρίσματα, αλλά μόνον ελαττώματα, δεν βλέπει στον εαυτό του ελαττώματα, παρά μόνο χαρίσματα. Και αυτό είναι το χαρακτηριστικό ελάττωμα των ανθρώπων του καιρού μας, που δεν αναγνωρίζουμε ο ένας το χάρισμα του άλλου. (ΓέρονταςΙωσήφοΗσυχαστής)
    Φρόντισε στην νεότητά σου να αποκτήσεις την αρετή της αυτομεμψίας, για να ταπεινωθεί η κενοδοξία σου και να έρθεις σε αυτογνωσία. (Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής)
    (Με ρώτησε κάποιος) “Γέροντα πώς έφτασες σ’ αυτήν την κατάσταση;” Να σου πώ. Εμβάθυνα τόσο πολύ στο ”γνώθι σαυτόν”. Τί είσαι σύ; Τίποτες, ούτε ένα σκουλίκι δεν είσαι… Τίποτε! Ήρθε η Χάρις, σε σήκωσε, έγινες άγγελος· έφυγε η Χάρις, εγύρισες εν αυτώ. (ΓέρονταςΙωσήφοΗσυχαστής)
    Η αυτομεμψία, θα σε οδηγήσει στην αυτογνωσία. (Γέροντας Εφραίμ Σκήτης Αγίου Ανδρέα)
    Κάθε άνθρωπος, βλέπει στους άλλους μόνον αυτό, που γνώρισε με την πνευματική του πείρα για τον εαυτό του. Γι’ αυτό η στάση του ανθρώπου προς τον πλησίον του, είναι σίγουρο κριτήριο για το βαθμό αυτογνωσίας στον οποίο έφτασε. Όποιος έμαθε από τον ίδιο του τον εαυτό του, σε ποιό βάθος και σε ποια ένταση μπορούν να φτάσουν οι οδύνες του ανθρωπίνου πνεύματος, όταν αποχωριστεί από το φως της αληθινής υπάρξεως και όποιος κοντά σ’ αυτό έμαθε και το μεγαλείο του ανθρώπου, όταν βρίσκεται κοντά στο Θεό. Μόνο αυτός γνωρίζει πως κάθε ανθρώπινη ύπαρξη έχει αιώνια αξία, μεγαλύτερη απ’ όλο τον κόσμο. (Γέροντας Σωφρόνιος του Έσσεξ)
    Δεν υπάρχει τίποτε σπουδαιότερο, από το να γνωρίζεις την αδυναμία και την αμάθειά σου. Το πρώτο βήμα σοφίας, είναι να αναγνωρίσεις τα λάθη σου. Η γνώση του εαυτού μας και των σφαλμάτων μας, είναι η αρχή της σωτηρίας μας. Όποιος γνώρισε τις αμαρτίες του, έφθασε στο μέσο του δρόμου για την δικαίωσή του. (Γέροντας Αρσένιος Μπόκα)
    Αυτογνωσία σημαίνει εσωστρέφεια. Καταδύεται ο άνθρωπος στον έσω κόσμο. Εκεί τα βρίσκει με τον εαυτόν του και αμέσως ειρηνεύει με τον πλησίον και με τον Θεό του. Αλλιώς θα περιφέρεται συνεχώς γύρω από το κέντρο και θα χάνεται στο λαβύρινθο των ψυχικών του συμπλεγμάτων και κάθε προσπάθεια θα καταλήγει σε αποτυχία… (Ιερομόναχος Βαρθολομαίος ο Αγιορείτης)
    Η άνοδος προς το Θεό, αρχίζει με την κάθοδο προς τον εαυτό μας. (π. Ευδοκίμωφ)
    Πώς θα πετύχουμε την αληθινή αυτογνωσία; Θα την πετύχουμε: α) Με την διαρκή αύξηση της ταπεινοφροσύνης. Όσο πιο ταπεινοί γινόμαστε, τόσο πιο καλύτερα ανοίγουν τα μάτια μας β) με την ειλικρίνεια κοιτώντας κατάματα τον εαυτόν μας και γ) με τον διαρκή αυτοέλεγχο. (π. Αθανάσιος Μυτιληναίος)
    Δεν μπορείς να γνωρίσεις τον πλησίον, εάν δεν έχεις γνωρίσει τον εαυτόν σου. Δεν μπορείς να βοηθήσεις τον πλησίον, εάν δεν έχεις κάνει κάθαρση του εαυτού σου. Και για να κάνεις κάθαρση του εαυτού σου, πρέπει να έχεις γνωρίσει τον Θεό. Επομένως η Θεογνωσία οδηγεί στην αυτογνωσία και αυτή με την σειρά της οδηγεί στην αδελφογνωσία. (π. Αθανάσιος Μυτιληναίος)
    Η αυτογνωσία είναι δώρο του Θεού στον άνθρωπο που έχει συντριβή και πνεύμα μαθητείας. (π. Βαρνάβας Γιάγκου)
    Φρόντισε, αδελφέ, να γνωρίσεις τον εαυτόν σου, να καταλάβεις τι και ποιός είσαι, γιατί τούτο αποτελεί την επιστήμη των επιστημών και την πιο μεγάλη σοφία. Πιο χρήσιμη και ωφέλιμη είναι η γνώση του εαυτού σου, παρά οι γνώσεις της αστρονομίας, της φυσικής, των μαθηματικών, της ιατρικής. Γιατί αυτές εξαντλούνται στην παρούσα ζωή, ενώ η αυτογνωσία έχει προεκτάσεις και στη μέλλουσα. Για τον υψηλό τούτο σκοπό, χρειάζονται σκληρός αγώνας, οξύτατη παρατηρητικότητα, πολλή προσευχή και ενίσχυση του Θεού. (ΜοναχόςΑγάπιοςΛάνδοςΚρήτης)
    Όσο καλύτερα γνωρίσεις την ψυχή σου, τον έσω άνθρωπο, τόσο καλύτερα θα γνωρίσεις και τον Κύριο, γιατί, διαπιστώνοντας το μεγαλείο και την ανωτερότητα της ψυχής, αποκτάς καθαρότερη την επίγνωση της άπειρης και ασύλληπτης μεγαλοσύνης του Θεού. (ΜοναχόςΑγάπιοςΛάνδοςΚρήτης)
    Τον μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχει ο ασθενής εκείνος, που δεν γνωρίζει την αρρώστιά του. Όσοι έχουν χάσει τα λογικά τους, πάχουν από την πιο σοβαρή ασθένεια. Μα δεν το καταλαβαίνουν, ούτε θλίβονται γι΄αυτό, αλλά τους βλέπεις να γελούν και να χαίρονται, με τρόπο που σε κάνει να κλαις. Μήπως όμως δεν μοιάζουν σ΄αυτούς και όσοι τάχα λογικοί άνθρωποι, δεν γνωρίζουν τον εαυτό τους και την φύση τους και τον προορισμό τους; Το κακό, αδελφέ, δεν είναι έξω από μας. Μέσα μας είναι. Γι΄αυτό και τόσο δύσκολα θεραπευόμαστε, επειδή δεν βλέπουμε την αρρώστιά μας. (ΜοναχόςΑγάπιοςΛάνδοςΚρήτης)
    Κύριε γνώρισέ μου αυτόν τον άγνωστο. Ξέρω το όνομά μου, την ηλικία μου, το βάρος μου, το χρώμα των μαλλιών μου, όμως τον εαυτό μου δεν τον γνωρίζω. Αυτός σε μένα τον ίδιο, παραμένει κρυμμένος και άγνωστος. Εσύ όμως Χριστέ μου, που «εξετάζεις νεφρούς και καρδιές» τον γνωρίζεις. Εσύ γνωρίζεις κάθε άνθρωπο ερχόμενο εις τον κόσμο, «εκ κοιλίας μητρός αυτού». Εσύ κρατάς στα πλαστουργικά σου χέρια την φωτογραφία του μυστικού και αγνώστου εαυτού μου, σε όλες τις λεπτομέρειες. Τι δεν θα έδινα να αποκτήσω αυτή την φωτογραφία Κύριέ μου! Να την κρατήσω μπροστά στα μάτια μου. Να δω επί τέλους ποιός είμαι. Μια μυστική φωνή μου λέει πως δεν θα άντεχα να δω τη φωτογραφία μου αυτή. Και αν την έβλεπα, πως δεν θα μπορούσα να αναγνωρίσω τον εαυτό μου. Γι’ αυτό Κύριε είμαι ευχαριστημένος που Εσύ, γεμάτος αγάπη για μένα, κρατάς αποκλειστικά δική σου την φωτογραφία του πραγματικού εαυτού μου. Γιατί ξέρω πως Εσύ θα δουλέψεις μέσα μου για να αποκαταστήσεις την πραγματική εικόνα του εαυτού μου και να την παρουσιάσεις μη έχουσα σπίλο ή ρυτίδα αλλά ίνα αγία και άμωμος. Κύριε θέλω να σου δώσω την δυνατότητα να επεξεργασθείς μέσα μου τον εαυτό μου… Εαυτέ μου, σκάβε βαθειά το πηγάδι της αυτογνωσίας, της αυτομελέτης. Ερεύνα το θέλημα του Θεού για τη ζωή σου. Γίνου αναζητητής για βρεις μαργαριτάρια και ψηγμάτων χρυσού από το χρυσορυχείο του λόγου του Θεού. (Ματθαίος ικ΄ 44-46) Σκάβε και άνοιξε το χώρο της υπάρξεώς σου, για να αυξάνονται ποιό πολύ μέσα σου τα αποθέματα της χάριτος του θεού. Βάλε όλο και ποιο βαθειά μέσα σου «τον θεμέλιον…ως έστιν Ιησούς Χριστός» (Α. Κορινθίους 3:2) Αν θέλεις να ανέβεις «ψηλά», χαμήλωνε, σκάβε. Σκάβε όλο και ποιό βαθειά. Άνοιγε Κύριέ μου βαθειά το πηγάδι της αυτογνωσίας και της ταπείνωσης. (ΜοναχούΙωσήφΓρηγοριάτη 1915 – 2008)
    Η αυτογνωσία είναι φως. Στο σπίτι, όταν δεν υπάρχει φως, δεν διακρίνονται, όχι μόνο οι λεπτές σκόνες, αλλά ούτε μεγάλα ακάθαρτα αντικείμενα. Με το φως όμως, όλα γίνονται εμφανή. Έτσι και με την αυτογνωσία, ο άνθρωπος αρχίζει να διακρίνει τα πάθη και τα ελαττώματα που είναι ριζωμένα μέσα του και μπορεί έτσι δια του αγώνος του, να τα ξεριζώσει. (Αρχ. Χαράλαμπος Βασιλόπουλος)
    Για να αποκτήσει κάποιος αυτογνωσία θα πρέπει: α) να μελετάει την Αγία Γραφή, διότι η Γραφή λειτουργεί ως καθρέφτης, στον οποίο καθρεφτίζεται ο ψυχικός του κόσμος και β) να κάνει καθημερινή αυτοκριτική στον εαυτόν του. Θα πρέπει να καθίσει το βράδυ 5-10 λεπτά ή και πειρσσότερο, να εξετάσει τον εαυτό του, πως πέρασε την ημέρα του. (Αρχ. Χαράλαμπος Βασιλόπουλος)
    Η αυτογνωσία επιτυγχάνεται, όταν ο άνθρωπος μάθει, να μην προσέχει τα σφάλματα του άλλου, παρά μόνο τα δικά του. Αν επιμείνει σ’ αυτά, δεν θα αργήσει να καρποφορήσει η ψυχή και σε όλες τις άλλες αρετές. (Είπε Γέρων)
    Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από το να γνωρίζεις την αδυναμία σου και την άγνοιά σου, και δεν είναι τίποτα χειρότερο – πώς να μην το ξέρεις αυτό. Όταν το μυαλό αρχίζει να βλέπει τις αμαρτίες του – όπως η άμμος της θάλασσας, μόνο τότε ξεκινά η διαφώτιση της ψυχής και αρχίζει η ανάκαμψή της. (Είπε Γέρων)
    Η αυτογνωσία είναι το πρώτο βήμα, για την ηθική και πνευματική πρόοδο. (Ωριγένης)
    Το μεγαλείο του ανθρώπου είναι απέραντο, όταν έχει αυτογνωσία της ταλαιπωρίας του. (Πασκάλ)
    Η αυτογνωσία είναι αρχή της ανθρώπινης σοφίας. (Αριστοτέλης)
    Θ’ ακούσεις να λένε οι άνθρωποι, ότι ο Θεός είναι άνω και ο Διάβολος κάτω. Πλάνη! Ρίξε ένα βλέμμα μέσα σου και θα ανακαλύψεις τον ένα εξ αυτών να κοιμάται και τον άλλον να αγρυπνεί. (Δημητρακόπουλος)
    Ο άνθρωπος έφτιαξε κιάλια, για να βλέπει μακριά. Αλλά κανείς δεν έφτιαξε κιάλια, για να βλέπει μέσα του… (Λουντέμης)
    Για ν’ ανεβείς στον Θεό, χρειάζεται να βυθιστείς μέσα σου. (Ουγκώ)
    Όσο πιο πολύ συγκεντρώνεται ο άνθρωπος στον εαυτόν του και δεν τον παρασέρνουν τα εξωτερικά πράγματα, τόσο και το πνεύμα του υψώνεται, επειδή από άνωθεν παίρνει τον φωτισμό η διάνοιά του. (Κεμπήσιος)
    Είναι σωστό να είμαστε ευχαριστημένοι με αυτό που έχουμε, αλλά όχι και με αυτό που είμαστε. (Ερατοσθένης)
    Το να γνωρίσεις τη δική σου σκοτεινή πλευρά είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσεις τη σκοτεινή πλευρά των άλλων. (Γιούνγκ)
    Αν μπορούσαμε να καταλάβουμε ποιοι πραγματικά είμαστε, τότε ίσως να τρέχαμε να αγοράσουμε μαστίγιο. (Αντρί)
    Όσο γνωρίζεις τον εαυτόν σου, τόσο ταπεινώνεσαι και όσο ταπεινώνεσαι, τόσο αποκτάς φόβο Θεού.
    Η πιο ωφέλιμη γνώση είναι η γνώση του εαυτού μας.
    Δεν στενοχωριέμαι, που δεν με γνωρίζουν οι άνθρωποι. Με βασανίζει όμως η σκέψη, ότι εγώ ο ίδιος δεν γνωρίζω τον εαυτόν μου…
    Όπως είναι αδύνατο να μην φωτίζεται η όψη εκείνου που στρέφεται προς τον ήλιο, έτσι είναι αδύνατο να μην φωτίζεται και αυτός που πάντα σκύβει στην καρδιά του.
    Δεν θα μάθουμε ποτέ τι πρέπει να γίνουμε, αν δεν γνωρίζουμε τι είμαστε.
    Αν ένας γεωργός δεν ξέρει καλά τα χώματα των χωραφιών του, δεν μπορεί να τα καλλιεργήσει και αν ένας στρατηγός δεν έχει κάνει την ανίχνευση του εδάφους όπου βρίσκεται ο εχθρός, δύσκολα θα τον περικυκλώσει και θα τον νικήσει. Το ίδιο συμβαίνει και με ελαττώματά μας. Αν δεν τα γνωρίζουμε, δύσκολα θα τα ξεριζώσουμε.
    Αρχίζεις να μαθαίνεις τον εαυτόν σου τη στιγμή που διορθώνεις το λάθος σου.
    Για να χτίσεις κάτι ψηλό, πρέπει να σκάψεις βαθιά.
    Τρεις φίλοι που αγαπούσαν πολύ την πνευματική εργασία, έγιναν μοναχοί. Και απ΄αυτούς, ο μεν πρώτος, διάλεξε για μόνιμο έργο του, να ειρηνεύει όσους έχουν διαμάχη μεταξύ τους. Ο δεύτερος διάλεξε για έργο του, να επισκέπτεται τους αρρώστους και ο τρίτος έφυγε στην έρημο, για να βρει την πραγματική ησυχία. Ο πρώτος, μετά από καιρό, κουράστηκε με τις μάχες και τα μαλώματα των ανθρώπων, όπου δεν μπορούσε να τους γιατρέψει και να τους ειρηνέψει όλους και απελπίστηκε. Ήρθε λοιπόν και βρήκε τον φίλο του, που υπηρετούσε τους αρρώστους, μα και αυτός ήταν απελπισμένος με το έργο του, καθώς δεν προλάβαινε να εκπληρώσει σωστά την εντολή. Αποφάσισαν τότε και οι 2 να πάνε να βρούνε τον ερημίτη. Όταν τον αντάμωσαν, του διηγήθηκαν την αποτυχία τους και τον παρακάλεσαν να τους πει και αυτός, το τι κατόρθωσε μέσα στην έρημο. Εκείνος σιώπησε για λίγο και ύστερα έβαλε νερό μέσα σε ένα δοχείο και τους είπε: ”Κοιτάξτε μέσα στο νερό”. Ήταν όμως ακόμη ταραγμένο το νερό και δεν μπόρεσαν να δουν τίποτα. Ύστερα από λίγο, τους ξαναλέει: ”Κοιτάξτε πάλι καλά μέσα στο νερό”. Έτσι έκαναν και καθώς έσκυψαν πάνω στο νερό, βλέπουν σαν μέσα σε καθρέφτη τα πρόσωπα τους και τους ξαναλέει: ”Έτσι είναι και εκείνος που ζει ανάμεσα στους ανθρώπους. Είναι συνέχεια ταραγμένος και δεν βλέπει τις δικές του αμαρτίες. Όταν όμως ησυχάσει και κυρίως όταν βρεθεί σε μια τέτοια μοναξιά και ηρεμία, τότε αρχίζει να γνωρίζει τον εαυτόν του και να ξεχωρίζει τα δικά του ελαττώματα”.
    Ένας ερευνητής έφτασε κάποτε σε μια άγρια φυλή και παρουσιάστηκε στον αρχηγό τους. Αφού συνομίλησε μαζί του, τον τράβηξε μια φωτογραφία. Σε λίγο, αφού την εμφάνισε μόνος του, του την έδειξε ρωτώντας τον αν μπορεί να του πει, τι παριστάνει αυτή η φωτογραφία. Ο αρχηγός αφού την κοίταξε και την ξανακοίταξε από όλες τις πλευρές, απάντησε ότι θα είναι κάποιος κορμός δέντρου! Πόσοι άνθρωποι, χωρίς να ανήκουν σε άγριες και απολίτιστες φυλές, αγνοούν χειρότερα τον εαυτόν τους…! Έχουν παντελώς άγνοια του εαυτού τους…

πηγη : Διαδίκτυο

Κήρυγμα Εσπερινού Τίμιου Προδρόμου 28/8/2021

« Φαεινὴ καὶ θεοχαρὴς , φιλοχριστοι , ἡ συνεγείρουσα ἠμας πρὸς ἑορτασμὸν πνευματικὸνπανήγυρις σήμερον» ,

Σεβασμιωτατε  Δεσπότα , Πάτερα καὶ Ποιμεναρχαμας, Σεβαστοὶ Πατέρες , Ἐντιμωτατοι Ἄρχοντες τῆςἘπαρχίας μας  , φιλεορτοι  καὶ φιλαγιοι εὐσεβεῖςχριστιανοὶ ,

Λαμπρὰ καὶ θεοχαρμόσυνη ονομάζει την εορτη πούμας συγκέντρωσε σήμερα γιὰ νὰ εορτάσουμε πνευματικά Ὅσιος Θεόδωρος  Στουδιτης, στην αρχη του εγκωμιουπου συνεθεσε για την Ἀποτομῆ της Τιμίας Κεφαλῆς τοῦΤίμιου , ενδόξου Προφητου Προδρόμου καὶ ΒαπτιστοῦἸωάννου , τοῦ Προστατου καὶ πολιούχου αὐτῆς τῆς ἐνορίαςἀλλὰ καὶ τῆς πόλεως τοῦ Κρανιδίου.

Ο Τίμιος Προδρομος είναι γιὰ κάθε πιστὸ ο χειραγωγὸς , ο οδηγός του πρὸς τὸ Χριστὸ , ο μεγάλος  και ισχυρός πρεσβευτής και βοηθος στον πνευματικό του αγωνα. Αὐτὸς ποὺ προετοίμασε λίγο πρὶν τὴν δημόσια δράση τοῦ Κυρίου τὶς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων γιὰ νὰ Τὸνδεχθοῦν , αὐτὸς ποὺ ἀναγνώρισε καὶ ὑπέδειξε τὸνἀναμενόμενο Μεσσία , ἀπολαμβάνει τώρα τὴν τιμὴ καὶ τὴνἀθάνατη δόξα , εὐρισκόμενος πλησίον του ΔεσπότουΧριστού και κατατάσσεται αγιολογικά ἀμέσως μετὰ τὴνΥπεραγία Θεοτόκο.  Για τὸ λόγο αὐτὸ σὲ κάθε ὀρθόδοξοναὸ , δεξιὰ ἀπὸ τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ στὸ τέμπλο ,ὑπάρχειεἰκόνα τοῦ Τιμίου Προδρόμου.

Κι ἐμεῖς ἀδελφοί μου , κλήρος και λαός , συναχθήκαμε να τιμήσουμε την εορτή του Βαπτιστού , στο τέλος ενός καλοκαιριού γεμάτου πειρασμούς και δυσκολίες, γεμάτου δοκιμασίες και ανασφάλειες. Και τις μεν δοκιμασίες σε κάθε εποχη τις επιτρεπει ο Θεος, ως αφορμη πνευματικηςεπανεκκινησης των ανθρωπων, ως ευκαιρια γνωριμιας μας με τις πραγματικές διαστάσεις του βιου τουτου και εκδιωξης καθε αυταπάτης αλλα και ως εγερτηριο καλεσμαγια μετανοια και επιστροφή κοντα Του.   Ο τρόπος όμως που ο καθενας μας αντιμετωπίζει τις  δοκιμασίες διαφέρει και φανερώνει την πνευματική μας κατασταση και ωριμότητα και τον τροπο που βλέπουμε την Εκκλησία και την ζωή μας μέσα σε αυτήν. Και οντως φανερωθηκαν τον τελευταιο καιρο πολλων καρδιων διαλογισμοι, λογισμοί και πράξεις ολιγοπιστίας, διχασμού, ζήλου ου κατ επίγνωσιν, ακρότητες. Επιδείξαμε θανατηφόρα αμέλεια και όχι αγαπητικη συμπεριφορα τοσο στη φυση όσο και στους συνανθρώπους μας . Αυτά όλα ας μας προβληματίσουν έντονα. Ο Τίμιος Πρόδρομος ο κήρυκας της μετανοίας έχει πόλλα να μας διδάξει και να μας επαναφέρει στην πνευματική και ψυχική κανονικότητα, όλους εμάς που τιμούμε την εορτή του.  

Οἱ ἑορτές, θὰ σημειώσει σύγχρονος θεολόγος , εἶναισυνεχὴς τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο προσεγγίζουν καὶ βιώνουν ὁ πιστὸς καὶἐκκλησιαστικὴ κοινότητα τὰ θεανθρώπιναγεγονότα. Αὐτὸς ὁ τρόπος δὲν περιγράφεται μόνο μὲἐξωτερικὰ διακοσμητικὰ στοιχεῖα , ἀλλὰ κυρίως μὲ μία ἐσωτερικὴ συνειδησιακὴ τοποθέτηση ἔναντι τῶνγεγονότων. Στὴν ἐνορια, ἡ ἑορτὴ εἶναι διαρκὴς τρόπος ζωῆς καὶ ὄχι ἕνα ἀποσπασματικὸ γεγονὸς ποὺ συμβαίνει μία φόρα τὸ ἔτος.  Ἡ σημασία τῶν ἑορτῶν κατὰ τὸν ἹερὸΧρυσόστομο δὲν βρίσκεται τόσο στὸ χρόνο ὅσο στὴνπροαίρεση αὐτῶν ποὺ τὴν ἐπιτελοῦν . Μὲ τὶς ἑορτὲςπαρέχεται ἡ δυνατότητα νὰ ἀφυπνιστοῦν καὶ νὰἀνανεωθοῦν οἱ θεοφιλεῖς ἀποφάσεις τῶν πιστῶν . Είναι σημεία αναφοράς και ευκαιρίες ανανέωσης των τοπικών λαϊκών παραδόσεων.

Οὐσιαστικὴ καὶ ἐπάξια μετοχὴ στὴν πανήγυρη τοῦἉγίου μας εἶναι πρωτίστωςλειτουργικὴ καὶ πνευματικὴμέθεξη στὴν προσωπικότητά του , ποὺ ζεῖ διαρκώςλουσμένη στὸ ἄκτιστο φῶς καὶ τὴν εὐφροσύνη τῆςπραγματικότητος τοῦ Τριαδικοῦ μας Θεοῦ. Φῶς , χαρὰ καὶχάρη οὐράνια ζητοῦμε κι ἐμεῖς ἀπὸ τὸ Θεὸ , διὰ τῆςμεσιτείας τοῦ Ἁγίου μας , ποὺ πλουσίως ήδη τὰἀπολαμβάνει καὶ γι΄ αυτό μπορεῖ νὰ τὰ ἀντικαταπέμψει καὶ στὶς δικές μας ὑπάρξεις , καθὼς ὁ καθένας μας  δύναται νὰ τὰ δεχθεῖ. Ἡ αὐστηρὴ καὶ ἀσκητική του μορφὴὅπως ἀποτυπώνονται στὴν εξαιρετικής βυζαντινής τέχνης ἐφέστιο Ἱερὰ Εἰκόνα του , ποὺ ἔχουμε τὴν εὐλογία ὡςπολύτιμο θησαυρὸ νὰ κατέχουμε καὶ νὰ εὐλαβούμεθα , μας περιγράφει γλαφυρὰ τὶς εὐώδεις ἀρετές του . Ἂς σταθοῦμεσύντομα σὲ τρεῖς ἀπὸ αὐτὲς με τη βοήθεια του.

Αὐτὸ ποὺ χαρακτηρίζει τὸν Τίμιο Πρόδρομο , εἶναιεὐθύτητα καὶ ἡ παρρησία του στη διατύπωση της αλήθειας. Ἦρθε ἀντιμέτωπος μὲ τὴν θρησκευτικὴ καὶ πολιτικὴἐξουσία τῆς ἐποχῆς , στηλίτευσε τὴν ὑποκρισία τὴν ἀνομίακαὶ τὴν ἀσέβεια , ἀπὸ ὁποιονδήποτε κι ν προέρχονταν. Τὸπνευματικὸ του ἀνάστημα , τὸ κύρος τῆς ἱερᾶς ἀποστολῆςτου γιὰ τὴν ὁποία εἶχε πλήρη βιωματικὴ ἐμπειρία , ἀφοῦειναιμοναδικὸς προφήτης ποὺ ἀξιώθηκε νὰ δεῖ καὶσυναναστραφεῖ μὲ τὸν κυρηττόμενον Μεσσία Χριστὸ , ἦταν καὶ εἶναι ἔλεγχος γιὰ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἀλλὰ καὶπαρακλητικὸ κάλεσμα μετανοίας καὶ ἐπιστροφῆς στὸΣαρκωθέντα Υἱὸ καὶ Ἀμνο τοῦ Θεοῦ.

Πολλοὶ λίγοι στὸ  πέρασμα τῆς μετὰ Χριστὸν  ἱστορίαςεἶχαν τὴν πνευματικὴ ἀκτινοβολία καὶ δύναμη ὥστεδημόσια νὰ ἐλέγξουν τὴν ἁμαρτία στὰ πρόσωπα αὐτῶν ποὺτὴν διαπράττουν , χωρὶς νὰ φοβοῦνται οἱ ἴδιοι τὸν ἔλεγχογιὰ δικές τους ἁμαρτίεςτὶς συνέπειες ἑνὸς τέτοιου τολμήματος.   Ένας από αυτους ἦταν ὁ συνώνυμός του Ἅγιου μας, ο Ἱερὸς Χρυσόστομος. Θὰ ἦταν παράτολμο, αδελφοί μου νὰ μιμηθοῦμε τὴν παρρησία των λόγων , καὶτοὺς κατὰ πρόσωπον ἐλέγχους  τοῦ Προδρόμου προς τους αμαρτήσαντες, και εν προκειμένω προς τον Βασιλέα Ηρώδη. Μπορούμε να μιμηθοῦμε ὅμως τὴν ἀποστροφὴ τοῦπρὸς τὴν ἁμαρτία , τὴν στοργική ἀγάπη του γιὰ τοὺςμετανοοῦντας ποὺ προσέρχονταν στὶς ὄχθες τοῦ Ἰορδάνουγια να εξομολογηθούν και να βαπτιστουν. Ας παραδειγματιστοῦμε ἀπὸ τὴν ἄμεμπτη  βιοτή του καὶ τὸαμετακίνητον ἀπὸ τὸ Νόμο τοῦ Θεοῦ.

Ἕνα δεύτερο χαρακτηριστικὸ , ἄλλη μεγάλη ἀρετὴ τοῦΤιμίου Προδρόμου εἶναιἀσκητικότητά του . Ποιὸςμπορεῖ νὰ περιγράψει ἱκανὰ τὴν ἰσαγγελη ζωή του στὴνἔρημό του Ἰορδάνου, τὴν λιτὴ δίαιτὰ του , τὴν κακοπάθεια , τὴν σκληραγωγία του; ἄσκηση τοῦ Βαπτιστοῦ , ποὺἀποτέλει τὴν ἀπαρχὴ τοῦ ἀσκητικοῦ ἰδεώδους , δὲν ἦτανἕνα ἀτομικὸ ἀγώνισμα ἀπαξιώσης τοῦ σώματος καὶ τῆςὕλης , ἀλλὰ μία ὑπέρβαση , μία ἀναγωγὴ τῶν σωματικῶνἐπιθυμιῶν σὲ πνευματικὲς , μὲ μοναδικὸ σκοπὸ νὰἐπιτευχθεῖμυστικὴ ἑνώση μὲ τὸ Χριστὸ .   Ἡ πεμπτουσία τοῦ ὀρθοδόξου βιώματος εἶναι χωρὶς ἀμφιβολίασκηση , ἡ κατὰ Χριστὸν ἄσκηση . Αυτή διαφέρει ἀπὸ τὶς σύγχρονες διαδεδομένες φιλοσοφικὲς καὶ θρησκευτικὲς μεθόδους άσκησης τῆς ἀνατολῆς , ἀκριβῶς στὸ ὅτι μὲ τὴν ορθόδοξηἄσκηση  δηλ. τὴ νηστεία , τὶς γονυκλισίες, τὴν ὄρθια στάση μας στὶς ἱερὲς ἀκολουθίες, τὴν κόπωση κατὰ τὶς ἱερὲςτελετὲς, πολὺ περισσότερο τὴν ἀποκοπή και απεξαρτησήμας ἀπὸ τὶς βλαβερὲς ἐπιθυμίες , γινόμαστε παθοκτόνοι , δήλ. ἀγωνιζόμαστε νὰ νεκρώσουμε τὰ πάθη μας καὶ ὄχισωματοκτόνοι  ἀπαξιώνοντας ἐντελῶς τὴν ὕλη καὶ το σῶμαμας το οποίο εἶναι συμφωνα με το Ευαγγέλιο  ο οἶκος τῆςψυχῆς . Ἀγαπώντας καὶ προσβλέποντας ὅπωςἅγιός μας, στὸ Χριστὸ ,  ἂς Τοῦ δώσουμε ἐλεύθερα καὶ πρόθυμα κάτι ἀπὸ τὴν καθημερινότητά μας ὡς ἕνα μικρὸ βῆμα πρὸςΑὐτὸν , ξεκινώντας με τὶς δυὸ ὧρες τοῦ ἐκκλησιασμοῦ μας τὴν Κυριακή, με τὴν προσευχή μας , τὴ θυσία μας γιὰ τὸνπονεμένο ἀδελφό καὶ ὅτι ἄλλο μποροῦμε καὶ διαθέτουμε , γιατί μόνο δὶ αὐτῆς τῆς ὁδοῦ θὰ γευτούμε κι εμεις τὴνπνευματικὴ χαρὰ ποὺ εἶναι καρπὸς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Τὸ τρίτο χαρακτηριστικό του Τιμίου Προδρόμου , ποὺὅπως εἴπαμε τὸν κατατάσσει πλησίον τοῦ ΔεσπότουΧριστοῦ , εἶναισχυρὴ καὶ θεοπειθῆς μεσιτεία του, τῆςὁποίαςπιστὸς λαὸς αὐτῆς τῆς πόλεως εἶναι μάρτυρας ἀψευδὴς . Σὲ ποιοῦ τὰ χείλη δὲν υπάρχει συχνά πυκνά τὸπανίερο ὄνομα τοῦ Προδρόμου σὲ κάθε εὐχάριστη καὶδυσάρεστη στιγμὴ ; Στὸν τόπο αὐτὸ , ποὺ μὲ θαυμαστὸτρόπο ἦρθε ἡ Χάρις τοῦ Ἁγίου διὰ τῆς Ἱερᾶς Εἰκόνος τοῦπρὶν τρεῖς περίπου αἰῶνες , ἔχουμε πλέον τὸν Πρόδρομο ἰσχυρ προστάτη , πάτερα καὶ ἔφορο  και ἡ σχέση μας μαζί του εἶναι ἁπλὴ καὶ καρδιακή. Δὲν εἶναι λίγοι οἱΚρανιδιῶτες ποὺ μαρτυροῦν τὴν ζωντανὴ καὶὀφθαλμοφανῆ παρουσία του Αγίου καὶ  τὰ θαύματα του ποὺ τα ἔχουν γευθεῖ ὡς γλυκεῖς καρποὺς τῆς δυνατῆςπίστης καὶ τῆς εὐλάβειάς τοὺς πρὸς τὸν ἅγιο. Ἡ σημερινήπάνδημη Πανήγυρις αυτὸ πιστοποιεῖ.

Εκτός όμως ἀπὸ τὴν κοινωνική της διάσταση , η εορτή αυτή ἔχει κατανυκτικὸ καὶ σχεδὸν πένθιμο χαρακτήρα όπως περιγραφεται στην υμνολογία της ημέρας. Τα επίκαιρα αυτά νοήματα μας φανερωνουν μια μεγαληαλήθεια: ότι δὲ θὰ πάψουν σὲ καμία ἐποχὴ οἱ ἀμετανόητοιἄνθρωποι νὰ «μαίνονται και να ταρράσσονται» στο άκουσμα της αληθειας , ζητώντας τὴν Κεφαλὴ τοῦΒαπτιστοῦ ἐπὶ πίνακι , διότι ο Πρόδρομος γι΄ αὐτοὺς , όπως και κάθε συνεπής κήρυκας της αληθείας, εἶναι «βαρὺς καὶβλεπόμενος» .

Ἂν ὅμως μὲ τὴ Γέννησή τουἸωάννης  γέμισε ὅλουςμὲ χαρὰ καὶ ἔλυσε τὴ σιωπὴ τοῦ πάτερα τοῦ Ζαχαρία , ἀνάλογη πρέπει νὰ εἶναι καὶχαρὰ τὴν ἥμερα αὐτὴ τοῦΜαρτυρικοῦ του τέλους , τὴν ὁποία μας ἀξιώνει νὰπανηγυρίζουμε ὅλοι ἐμεῖς  ποὺ τὸν ὀνομάζουμε Προστάτη μας καὶ Πολιοῦχο, ὁ Ἐπίσκοπός μας, οἱ Ἱερεῖς , οἱ ἄρχοντεςκαὶπιστὸς λαὸς . ‘Ολοι ἔχουμε μέρος στὸ φῶς καὶ στὴχαρὰ ποὺ σκορπά ἡ μνήμη του Αγίου μας.

Εὐχηθεῖτε Σεβασμιωτατε Πάτερ καὶ Δέσποτα νὰἔχουμε ολοι ἀκόμη περισσότερο σε αυτή την δυσκολησυγκυρία τὶς άγιες πρεσβεῖες του Τιμίου Προδρόμου στὸὄνομα τοῦ Κύριού μας Ἰησοῦ Χριστοῦ ὢ ἡ δόξα καὶ ἡ δύναμις σὺν τῷ Πατρί καὶ τῷ Ἁγιῳ Πνευματι εἰς τοὺςαἰώνας τῶν αἰώνων,  Ἀμήν.

π. Χριστοφόρος Καραβίας

ΘΕΙΟΝ ΚΗΡΥΓΜΑ ΣΤΟΝ ΚΑΤΑΝΥΚΤΙΚΟ ΕΣΠΕΡΙΝΟ 18/4/2021

Ε΄ Κυριακή των Νηστειών

Ο καθένας από μας, αδελφοί μου, έχει μια προσωπικότητα, έναν εαυτό, με δύο «όψεις», ο οποίος τον προσδιορίζει και τον διακρίνει.

Η μία «όψη» του εαυτού μας η επιφανειακή,είναι ο χαρακτήρας μας ο κοινωνικός. Αυτό που φαίνεται και που σύμφωνα με αυτόν μπορούμε να κρίνουμε κάποιον και να λέμε: «πόσο καλός ή πόσο κακός είναι, πόσο ευγενικός ή πόσο δύστροπος, πόσο φιλάνθρωπος ή πόσο τσιγκούνης, πόσο πνευματικός ή πόσο αδιάφορος στα πνευματικά».

Το κομμάτι αυτό του εαυτού μας φαίνεται και γίνεται αντιληπτό από τους άλλους, ώστε να μας αναγνωρίζουν και να μας χαρακτηρίζουν.

Τις περισσότερες φορές, αυτό το οποίο θέλουμε να δείξουμε όλοι μας, είναι ο καλός μας εαυτός. Γιατί ζητάμε την αποδοχή και την αναγνώριση από τους άλλους. Γι΄ αυτό αρκετές φορές –αν όχι όλες- ο χαρακτήρας μας μπορεί να είναι φτιαχτός. Τις αδυναμίες και τις κακίες μας,τις κρύβουμε βαθειά μέσα μας. Τις καλύπτουμε.

Η άλλη «όψη» του εαυτού μας, είναι εσωτερική, πιο βαθειά. Δεν είναι σε κοινή θέα και μπορούμε μόνο εμείς να έχουμε άμεση επαφή. Είναι ένας χώρος που μας επηρεάζει σημαντικά σε όλες τις πράξεις, τις ενέργειές και τις σκέψεις μας.

Σκεφθείτε το χώρο αυτό του εαυτού μας, σαν ένα δοχείο με καπάκι. Αν ανοίξουμε το καπάκι και κοιτάξουμε μέσα μας, θα δούμε: πάθη, αδυναμίες, κακίες, αμαρτίες, βρωμιά….

Έχουμε τρεις επιλογές:

Η πρώτη είναι να κλείσουμε το καπάκι και να μην ασχοληθούμε καθόλου με το μέρος αυτό του εαυτού μας. Αυτό σημαίνει, ότι οι αδυναμίες, τα πάθη, οι κακίες, οι αμαρτίες μας, σιγά – σιγά και ασυνείδητα θα κατατρώγουν τον εαυτό μας και θα επηρεάζουν, τις σκέψεις και τις πράξεις μας.

Η δεύτερη επιλογή μας, είναι να ανοίξουμε το καπάκι του κακού εαυτού μας και να τρομάξουμε. Να πανικοβληθούμε για τον κακό μας εαυτό και να απελπιστούμε και αδύναμοι πλέον να μην μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις  κακές μας στιγμές.

Η τρίτη επιλογή και η πιο σημαντική, είναι να ανοίξουμε το σκοτεινό αυτό μέρος του εαυτού μας, να το εξετάσουμε και σιγά – σιγά, αφού το αποδεχθούμε να αρχίσουμε να το καθαρίζουμε, ώστε να μείνουμε απαλλαγμένοι από πάθη, αδυναμίες, αστοχίες και κακίες. Να γευθούμε δηλαδή τους καρπούς του καλού μας εαυτού, που όλοι κρύβουμε βαθειά μέσα μας, κάτω από τη βρωμιά και τα πάθη. Βέβαια όλοι γνωρίζουμε, ότι αυτό ποτέ δεν μπορεί να γίνει σε τέλειο βαθμό, πάντα θα έχουμε τις αδυναμίες μας και τις κακές μας στιγμές. Όμως ο Χριστός, μας δίδαξε το μέτρο και τον τρόπο που μπορούμε να τοκαταφέρουμε. Και αυτό φαίνεται στους αγώνες και στις προσπάθειες των Αγίων.

Αυτό έκανε και η Αγία Μαρία η Αιγυπτία, που σήμερα προβάλλεται στην Εκκλησία, προς το τέλος της Σαρακοστής –αφού έχουμε διανύσει περισσότερο από το μισό της- , για να μας δείξει ότι προϋπόθεση για να γιορτάσουμε το Πάσχα, είναι να καθαρίσουμε τον κακό μας εαυτό, με τη μετάνοια και την εξομολόγηση. Το ακραίο παράδειγμά της, –αφού ήταν μια πόρνη-,  δείχνει ότι ο Χριστός είναι πατέρας, και ως πατέρας δεν ζυγίζει τις αμαρτίες μας, αλλά περιμένει με αγάπη την επιστροφή μας στο σπίτι Του. Αυτό έδειξε και με την άρνηση του Πέτρου. Ο απόστολος Πέτρος, τον αρνήθηκε λίγο πριν το πάθος Του. Ο Χριστός όχι μόνο δεν του το κράτησε αλλά όταν μετά την ανάστασή του η Μαρία η Μαγδαληνή συναντά τον άγγελο στον άδειο τάφο Του, αυτός της παραγγέλει: «Υπάγετε, είπατε τοις μαθηταίς και τω Πέτρω…», γιατί ο Πέτρος όντας άπιστος, προδότης, δεν λογάριαζε τον εαυτό του ως ένα εκ των μαθητών. Είχε απαρνηθεί το Χριστό, κι αυτός είναι ο λόγος που ο Κύριος τον ονομάζειιδιαιτέρως, θέλοντας να τον βεβαιώσει, ότι η φιλία τους διατηρείται αλώβητη, κι ότι παραμένει αγαπητός όσο και τότε που ήταν έμπιστος. Ο Χριστός δηλαδή μας περιμένει να γυρίσουμε, ότι κι αν κάνουμε.  

Η Αγία Μαρία από την εφηβική της ηλικία,ζούσε μια άστατη ζωή.  Εξέδιδε το σώμα της για δική της ευχαρίστηση και για την ευχαρίστηση των πελατών της. Τη βρωμιά αυτή, τη μετέφερε και στα Ιεροσόλυμα, στον τόπο που έζησε ο Χριστός τα τελευταία χρόνια της επίγειας παρουσίας Του. Ήταν η γιορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και θέλησε κι αυτή από συνήθεια–όπως οι περισσότεροι από ΄μας- να προσκυνήσει το Τίμιο Ξύλο. Μόλις έφτασε έξω από το Ναό, κι ενώ προσπαθούσε να μπει μέσα, εμποδίζονταν από κάποια αόρατη δύναμη και δεν έμπαινε. Η καρδιά της σκίρτησε, συγκλονήστηκε. Το γεγονός αυτό έγινε η αιτία να ανοίξει το καπάκι του κακού εαυτού της και να κοιτάξει μέσα βαθειά. Να δει τη βρωμιά και τις αμαρτίες της, που επί σειρά ετών την διέφθειραν και την απομάκρυναν από το σπίτι του Πατέρα, από τονΧριστό.  Μετάνιωσε για όλες τις ανήθικες πράξεις της, για την άστατη ζωή της και ζήτησε την βοήθεια της Παναγίας για να μπει στο Ναό. Τελικά μπήκε χωρίς εμπόδιο πλέον, και προσκύνησε τον ζωοποιό Σταυρό. Ένιωσε το μυστήριο του Σταυρού. Κατάλαβε ότι ο Σταυρός του Χριστού τον οποίο όλοι από συνήθεια προσκυνούμε και κάνουμε, αποτελεί το σύμβολο που δηλώνει το συσχηματισμό μας, την αποδοχή μας δηλαδή του τρόπου που έζησε ο Χριστός (του τρόπου ύπαρξης του Χριστού). Με την πρόσφατη προβολή του Σταυρού, κατά την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, τον προσκυνήσαμε όχι για να φέρουμε στη σκέψη μας το πάθος Του και μετά να το ξεχάσουμε, όχι για να συγκινηθούμε, ένα συναίσθημα δηλαδή της στιγμής και τίποτε άλλο, αλλά για να δηλώσουμε, ότι ως χριστιανοί συμμετέχουμε στη ζωή του Χριστού. Δηλώνουμε, ότι κέντρο της ζωής μας είναι η ζωή του Χριστού. Το πάθος και η  Ανάσταση Του. Συμμετέχουμε κι εμείς στο πάθος Του κάθε στιγμή, σε κάθε δυσκολία, με τον αγώνα μας και τον κόπο μας. Αποδεχόμαστε στη ζωή μας αυτό που πέρασε Αυτός στο πάθος, με την ελπίδα της Ανάστασης, της ζωής δηλαδή κοντά Του. Με την ελπίδα, ότι πίσω από κάθε δυσκολία θα συναντήσουμε το Χριστό. Αυτόν που έπαθε για να αναστηθεί. Πρότυπό μας,λοιπόν, ο Χριστός. Κανένας άνθρωπος, κανένας αδελφός, κανένας γέροντας, αλλά ο ίδιος ο Χριστός. Οι άγιοί μας, αγίασαν γιατί είχαν ως κριτήριο στη ζωή τους τη ζωή του Χριστού. Την τήρηση του θελήματός Του.

Έτσι κι εμείς, για να ζήσουμε τη ζωή του Χριστού, πρέπει να μάθουμε από το πάθος Του. Να πάθουμε, να αγωνιστούμε, να κοπιάσουμε, τηρώντας το θέλημά Του για να φτάσουμε στην Ανάσταση, στη ζωή μαζί Του, όπως είπαμε.

Η Αγία Μαρία συναισθάνθηκε, ότι προσκυνώντας τον Σταυρό του Χριστού αποδέχεται τη ζωή του Χριστού. Αποδέχεται ότι πρέπει να πάθει, να κοπιάσει, να αγωνιστεί για να καθαρίσει όλες τις βρωμιές της ψυχής της, και να Τον πλησιάσει. Κατάλαβε, ότι αυτό που φαίνεται (η ομορφιά της, η ευγένειά της, η κοινωνικότητά της, ο χαρακτήρας της) είναι κάτι το εξωτερικό, το φτιαχτό. Αυτό που έχει σημασία είναι ο εσωτερικός της κόσμος, που διαμορφώνει και επηρεάζει και τον εξωτερικό. Να προσαρμόσει τη ζωή της δηλαδή, με τη ζωή του Χριστού.

Πολλές φορές, θέλοντας να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας για τις πράξεις μας λέμε: «Κάνω αυτό που κάνει ο τάδε ιερέας. Κάνω αυτό που κάνει ο τάδε γέροντας ή ο τάδε άνθρωπος που πηγαίνει στην εκκλησία».

Ή πάλι λέμε: «Α, εγώ έτσι είμαι, δεν αλλάζω!!!» Μ’ αυτές τις δικαιολογίες αποδεχόμαστε πράγματα που δεν έχουν καμιά σχέση με το θέλημα του Θεού, που είναι ο σκοπός μας.

Κριτήριο λοιπόν της ζωής μας , είναι η ζωή του Χριστού. Αυτή πρέπει να μιμηθούμε κι όχι κάποιου ανθρώπου. Κριτήριο της ζωής των αγίων, είναι ο Χριστός κι όχι συνήθειες ανθρώπων.

Τη ζωή των Αγίων τη μελετάμε, γιατί έκαναν πράξη τη ζωή του Χριστού και όχι για να θαυμάσουμε τα δικά τους κατορθώματα.

Δεν είναι όμως τυχαίο που η εκκλησία σήμερα, προς το τέλος της Σαρακοστής προβάλει τη ζωή και το παράδειγμα της Αγίας Μαρίας. Η Αγία Μαρία τόλμησε κι άνοιξε το δοχείο του κακού εαυτού της. Είδε τις ακαθαρσίες της και μετάνιωσε. Δεν τις έκρυψε, τις εξομολογήθηκεστον Άγιο Ζωσιμά, έναν ιερέα ασκητή, κι έτσι ξανασυνέδεσε τη ζωή της με το Χριστό, που είχε διασπάσει η αμαρτία. Στο πρόσωπο της Αγίας Μαρίας, καθρεφτίζεται η σημερινή κοινωνία των ανθρώπων. Εμείς οι άνθρωποι σήμερα, έχουμε διασπάσει τη σχέση μας με το Χριστό και τον έχουμε διώξει απ’ τη ζωή μας. Νιώθουμε αυτάρκεις με τις ηδονές, την καλοπέραση, τον ατομισμό και την αδιαφορία. Από τη μια  ο πολύς κόσμος, θεωρεί περιττό το Χριστό στη ζωή του. Από την άλλη εμείς, οι λίγοι Χριστιανοί , ενώ λέμε πως πιστεύουμε, στην πραγματικότητα έχουμε διώξει το Χριστό στην πράξη. Έχουμε μια πίστη βιτρίνας, επιφανειακή, και αρκούμαστε σ’ αυτή. Χωρίζουμε τη ζωή μας στην καθημερινή και την πνευματική ζωή. Λες και υπάρχουν δυο ζωές. Λες και η πνευματική ζωή είναι μια παράσταση, που πρέπει να δοθεί κατά τη διάρκεια του Κυριακάτικου Εκκλησιασμού ή κάποιας άλλης ακολουθίας, και στην υπόλοιπη ζωή μας μένουμε αδιάφοροι, ίδιοι με συμπεριφορά ανθρώπων που κάθε άλλο παρά χριστιανών θυμίζει.

Αυτές τις μέρες, εν όψει του Πάσχα, όλοι θα τρέξουμε και μετανιωμένοι να εξομολογηθούμε και να κοινωνήσουμε τη Μεγάλη Πέμπτη. Όμως η πράξη αυτή της εξομολόγησης, έχει σχέση με αυτό που ένιωσε η Αγία Μαρία ή προσερχόμαστε τυπικά, από συνήθεια, για το καλό μας.

Προσευχόμαστε στην Εκκλησία και στο σπίτι μας και συνέχεια μιλάμε και ακούμε για άφεση αμαρτιών. Πιστεύουμε πραγματικά σ’ αυτή την άφεση; Η απλώς ερχόμαστε στην εξομολόγηση από συνήθεια, για να αυτοδικαιωθούμε, όπως ο Φαρισαίος της παραβολής.

Δεν είναι τυχαίο που ο Χριστός παραδίδοντάς μας την Κυριακή Προσευχή, το «Πάτερ ημών»μας είπε να λέμε: «και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών», δηλαδή μας ξεκαθάρισε, ότι αν δεν συγχωρούμε τις αμαρτίες των ανθρώπων , δεν θα μας συγχωρέσει κι Αυτός.

Δεν είναι τυχαίο που η Εκκλησία όρισε να αναφέρεται και στο Σύμβολο της Πίστεως,  στο «Πιστεύω», η άφεση των αμαρτιών: «Ομολογώ εν Βάπτισμα εις άφεσιν αμαρτιών».

Φαίνεται, ότι κάνουμε κάποιο λάθος και όσον αφορά τη συγχώρηση των δικών μας αμαρτιών και όσον αφορά τη συγχώρηση που οφείλουμε να δίνουμε στους άλλους, για τις αμαρτίες τους,απέναντί μας.

Ας πάρουμε όμως πρώτα το θέμα της συγχωρητικότητας του Θεού σε μας.

Πολλές φορές ζητώντας από το Θεό να μας συγχωρέσει στην εξομολόγησή μας, στην πραγματικότητα του ζητάμε να δικαιολογήσει τις αμαρτίες μας. Αφού αραδιάζουμε ένα σωρό δικαιολογίες. Όλοι οι άλλοι φταίνε, εκτός από εμάς. Υπάρχει όμως τεράστια διαφορά του «συγχωρώ» από το «δικαιολογώ». Όταν δικαιολογούμαστε στην εξομολόγηση, υποστηρίζουμε στην πραγματικότητα,  ότι δεν αμαρτήσαμε. Άρα δεν ζητάμε συγχώρεση. Έτσι,λοιπόν, όταν λέμε: «ζητώ τη συγχώρηση του Θεού», στην πράξη, είναι σαν να του λέμε «ζητώ από το Θεό να δεχθεί τις δικαιολογίες μου». Μένουμε με την εντύπωση ότι έχουμε μετανοήσει και συγχωρεθεί από το Θεό, ενώ αυτό που έχει γίνει στην ουσία είναι, ότι απλά έχουμε μείνει οι ίδιοι, ικανοποιημένοι από τις δικαιολογίες μας.

Σ’ αυτή την κατάσταση όμως πρέπει να έχουμε υπόψη μας δύο πράγματα:

1. Πρώτα, πρέπει να θυμόμαστε ότι ο Θεός,ξέρει όλες τις πραγματικές δικαιολογίες πολύ καλύτερα από εμάς. Δεν χρειάζεται να έχουμε άγχος, να βρούμε δικαιολογίες, αφού ο Θεός τα γνωρίζει όλα, κι αν υπάρχει δικαιολογία κι αυτή τη γνωρίζει. Άρα τζάμπα σπαταλάμε το χρόνο μας. Πρέπει όμως να φέρουμε κατά την εξομολόγηση ενώπιον του Θεού, αυτό που  δεν χωρά δικαιολογία, την αμαρτία δηλαδή, γι’ αυτή ήρθαμε στο εξομολογητήριο.
2. Το δεύτερο και το πιο σημαντικό, είναι ότι πρέπει να πιστεύουμε πραγματικά και αληθινά στη συγχώρηση των αμαρτιών.Αγχωνόμαστε να βρούμε δικαιολογίες για τις αμαρτίες μας, γιατί δεν πιστεύουμε πραγματικά στην άφεση των αμαρτιών. Δεν πιστεύουμε ότι ο Χριστός θα μας δεχθεί ξανά πίσω. Αυτό όμως το είδαμε στη μετάνοια της Αγίας Μαρίας.

Αυτά για τη συγχώρηση του Θεού σε μας.

Ας έρθουμε και στην περίπτωση που εμείς πρέπει να συγχωρήσουμε τους άλλους.

Βλέπουμε και σ’ αυτή την περίπτωση, ότι δεν είμαστε ειλικρινείς. Όταν συγχωρώ σημαίνει, ότι πρέπει πάση θυσία να εξαλείψω από την καρδιά μου, κάθε γεύση αγανάκτησης, κάθε επιθυμία να υποβιβάσω ή να πληγώσω, ή να ανταποδώσω το κακό στον άλλο. Εδώ το θέμα της δικαιολογίας παίρνει άλλη διάσταση. Ενώ όταν εγώ εξομολογούμαι θέλω να δικαιολογηθώ, ζωτώντας συγχώρηση, όταν χρειάζεται να συγχωρέσω κάποιον άλλο, δεν δέχομαι τη δικαιολογία του.Όταν πρόκειται για μας τους ίδιους, πολύ εύκολα  βρίσκουμε δικαιολογίες. Όταν πρόκειται για άλλους , δεν δεχόμαστε εύκολα τις δικαιολογίες τους.

Το να είσαι όμως χριστιανός σημαίνει, ότι συγχωρείς εκείνο που δεν μπορεί να καλυφθεί από δικαιολογίες, γιατί ο Θεός έχει συγχωρήσει και σ’ ένα εκείνο που δεν καλύπτεται από δικαιολογίες.

Αδελφοί μου, η τήρηση του θελήματος του Θεού δεν είναι θεωρία. Αποδεικνύεται καθημερινά από τον τρόπο που το εντάσσουμε στην κάθε στιγμή της ζωής μας. Η μετάνοια και η εξομολόγηση είναι συνάντηση και συμφιλίωση με το Θεό, από τον οποίο αποκοπήκαμε. Ο Χριστός, μας ονομάζει στο ευαγγέλιό Του φίλους του, αν κάνουμε αυτά που μας παραγγέλει (Ιωαν. 15,14). Είναι πατέρας μας, σύμφωνα με την παραβολή του Ασώτου. Το να ζητάμε τη συγχώρηση από το Θεό και να τη δίνουμε κι εμείς στους συνανθρώπους μας, δεν είναι μια πράξη συνήθειας, ένας τύπος, κάτι που το κάνουμε, αλλά δεν το πιστεύουμε. Είναι το θέλημα του Θεού. Κάτι δύσκολο, που θέλει αγώνα και προσπάθεια. Το να συγχωρείς τις αδιάκοπες προκλήσεις της καθημερινής ζωής, να εξακολουθείς δηλαδή να συγχωρείς την αυταρχική πεθερά, τον κατεξουσιαστικό σύζυγο, την γκρινιάρα γυναίκα, την εγωιστική κόρη, το δόλιο γιό, τον ενοχλητικό γείτονα, τον αχάριστοφίλο, τον εκμεταλλευτή συνάδελφο, ποιος μπορεί να το κάνει; Αυτό είναι δυνατό μόνο αν αληθινά  πράξουμε αυτό που καθημερινά –τυπικά ίσως- λέμε στις προσευχές μας: «συγχώρησε Κύριε τις αμαρτίες μας, όπως κι εμείς συγχωρούμε όσους έχουν αμαρτήσει απέναντί μας».  Η συγχώρηση του Θεού, προσφέρεται σε όλους μας, μόνο με αυτούς τους όρους. Το να αρνούμαστε να το κάνουμε ,είναι σαν να αρνούμαστε το έλεος του Θεού, σαν να αρνούμαστε, ότι είμαστε χριστιανοί. Ο λόγος του Θεού είναι ξεκάθαρος.                          

Εισήγηση πατρός Γεωργίου Κανακάρη με θέμα τάφη ή καύση των νεκρών; Εκφωνήθηκε στην διαδικτυακή σύναξη νέων την Κυριακή 11/4/2021

ΕΝΤΑΦΙΑΣΜΟΣ Ή ΚΑΥΣΗ ΚΑΙ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟ  ΧΡΙΣΤΙΑΝΟ
του πατρός Γεωργίου Σ. Κανακάρη

    Θα ήθελα να ξεκινήσουμε αυτήν μας την Σύναξη λέγοντάς σας για αρχή κάποια ιστορικά στοιχεία για τις δύο αυτές επιλογές, όσον αναφορά τον Ελλαδικό χώρο, ανεξάρτητα του Χριστιανισμού. Η πρώτη φορά που οι Έλληνες αποφασίζουν να ενταφιάσουν τους νεκρούς τους είναι την εποχή του κυκλαδικού πολιτισμού γύρω στο 3000 π.Χ, ενώ η καύση θα εμφανιστεί στην χώρα μας περίπου κοντά στον 11ο αιώνα π.Χ, η οποία προήλθε από την ανατολή και πιθανών τους Χετταίους και διαδόθηκε στην Ελλάδα από την Μικρά Ασία και διατηρήθηκε σε συνδυασμό με την ταφή ανάλογα με την ιστορική περίοδο και την περιοχή. Αυτό κράτησε έως του Χριστιανικούς χρόνους όπου ο ενταφιασμός γίνεται η μόνη πρακτική κήδευσης.

    Τώρα ας ρίξουμε μια γρήγορη ματιά στην προσέγγιση αυτών των δυο πρακτικών. Τί σήμαινε και από τί αποτελούνταν το κάθε ένα;

    Ας αρχίσουμε με τη γνωστή σε όλους μας ταφή. Η ταφή, από τα αρχαία χρόνια, έχει τελετουργικό το οποίο το μόνο που δείχνει είναι ο σεβασμός ως προς το νεκρό. Ξεκινούσε από την πρόθεση του νεκρού και τον θρήνο του,αυτό που λέμε εμείς οι Χριστιανοί προσκύνημα και μοιρολόι,(γνωρίζουν οι παλαιότεροι), συνέχιζε με την εκφορά και τον ενταφιασμό του δηλαδή την τελετουργική μεταφορά του νεκρού και την ταφή και τελείωνε με το περίδειπνο το οποίο ήταν το δείπνο που έδιναν συγγενείς και φίλοι προς τιμήν του νεκρού.

    Στην αντίπερα όχθη, για αυτούς που ρίχθηκαν στην πυρά, το τελετουργικό περιλάμβανε κορμούς όπου τοποθετούσαν το νεκρό και κατά τη διάρκεια έριχναν στη φωτιά μέλι, αρνιά, βόδια κ.α. Συνήθιζανόμως, όπως συναντάμε σε κάποιες αναφορές, τα καμένα οστά να τοποθετούνται σε πήλινα δοχεία και να θάβονται στο χώμα. Αυτό κατευθύνει την σκέψη μας αμέσως στη ρήση που δεν σχετίζεται με τους αρχαίους Έλληνες αλλά αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη και συγκεκριμένα στο βιβλίο της Γενέσεως και είναι τα λόγια του Θεού προς τον Αδάμ “Χοῦς εἶ καί εἰς χοῦν ἀπελεύσει” που σημαίνει ότι ο άνθρωπος από χώμα είναι και θα καταλήξει στοχώμα. Ακόμα και εκεί δηλαδή, βλέπουμε την ανάγκη των ανθρώπων να καταλήξουν ακριβώς εκεί από όπου ξεκίνησαν.

   Αφού είδαμε πως αντιμετώπιζαν στην αρχαία Ελλάδα τους νεκρούς θα ήθελα να επισημάνω και μια διαφορετική οπτική της καύσης. Την καύση την συναντάμε στην Παλαιά Διαθήκη σε αυτά τα χωρία της Αγίας Γραφής (Γενέσεως κεφ.38,στοιχ.24. Λευιτικόν κεφ.20,στοιχ.14. Λευιτικόν κεφ.21,στοιχ.9. Ιησούς του Ναυή – κεφ.7,στοιχ. 15. Αμώς – κεφ.2,στοιχ.1. Α’ ΒασιλειώνΚεφ.31,στοιχ.12-13) ως βαριά τιμωρία, ως εκδικητική πράξη και ως λύση έσχατης ανάγκης.Δεν πρέπει πάντως να διαφύγει της προσοχής μας ότι οι περισσότερες των παραπάνω περιπτώσεων αναφέρονται σε καύσεις ζώντων, με εξαίρεση εκείνη στο βιβλίο του Αμώς.

Ιδιαίτερα για εμάς τους Χριστιανούς, αυτή η πράξη χαρακτηρίζεται ως απάνθρωπη, βάρβαρη αλλά και ανοίκεια προς τα Χριστιανικά ιδεώδη. Αυτή ηάποψη καταγράφεται σε πολλά πατερικά κείμενα όπως για παράδειγμα στου Αγίου Νικοδήμου όταν σχολίαζε τον 66ο κανόνα του Μεγάλου Βασιλείου και μας λέει πως αυτοί οι οποίοι κάνουν λόγο για τυμβωρυχία και για καύση των νεκρών πρέπει να επιτιμώνται ως φονιάδες, καταδεικνύοντας με αυτό τον τρόπο το αποτρόπαιον της πράξης της καύσης.

   Θα ήθελα τώρα σιγά σιγά να προσεγγίσουμε το ζήτημα αυτό ως Χριστιανοί ορθόδοξοι και όχι ως απλοί παρατηρητές, θέτοντάς σας τρία ερωτήματα προς σκέψη:

1)Τί είναι είναι για εμάς τελικά κάποιος που έχει αφήσει αυτόν τον κόσμο;

2)Τί είναι αυτό που πιστεύουμε για την μεταθανάτια ζωή;

3)Και τελικά: Πιστεύουμε πραγματικά στην Ανάσταση;
 

 Συνηθίζουμε εμείς οι Χριστιανοί να λέμε ότι ο άνθρωπος «κοιμήθηκε» αντί να πούμε ότι πέθανε το οποίο στα αυτιά μας θα ηχούσε ως το τέλος της ύπαρξής του. Αυτό συμβαίνει γιατί πιστεύουμε βαθιά μέσα μας στην Ανάσταση! Δηλαδή, όταν έρθει η Δευτέρα Παρουσία, θα αναστηθούμε ή θα ξυπνήσουμε, αν θέλετε, όλοι μας από τους νεκρούς. Άρα για ποιο δίλημμα μιλάμε; Θα διαλέγαμε ποτέ να πάρουμε τον άνθρωπο μας που κοιμάται και να τον κάψουμε; Νομίζω ότι όλοι θα συμφωνούσαμε πως όχι! Σε αυτό έρχεται να συνηγορήσει και ο Ιερός Χρυσόστομος ο οποίος σημειώνει σχετικά: «επειδή… ήλθεν Χριστός, και υπέρ της ζωής του κόσμου απέθανεν, ουκέτι θάνατος καλείται ο θάνατος, αλλά ύπνος και κοίμησις» και συνεχίζει: «δια τούτο και αυτός ο τόπος (εννοεί το νεκροταφείο) κοιμητήριον ωνόμασται, ίνα μάθης ότι οι τετελευτηκότες και ενταύθα κείμενοι, ου τεθνήκασιν, αλλά κοιμώνται και καθεύδουσιν».

   Τα οστά, σύμφωνα πάλι σύμφωνα με τον ιερό Χρυσόστομο, διατηρούν ζωντανή την βιολογική ταυτότητα του νεκρού. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μετά το χωρισμό της ψυχής από το σώμα, δεν καταργείται η υπόσταση. Προέκταση της πραγματικότητας αυτής, είναι το γεγονός, ότι η ψυχή γνωρίζει τα μέλη της παρά το χωρισμό της από το σώμα, σύμφωνα με τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης. Τα οστά για εμάς τους πιστούς είναι ιερά και τυγχάνουν σεβασμού και τα θεωρούμε “λείψανα” δηλαδή ότι μας έχει απομείνει.

   Για παράγειγμα, τα λείψανα των Αγίων μας πάντοτε τύχγαναν ιδιαίτερης τιμής και ευλάβειας διότι σε αυτά αναγνωρίζουμε τη χάρη του Θεού, η οποία παραμένει στα σώματα και μετά το θάνατο και τα κάνει να μυροβλύζουν και να ευωδιάζουν, να επιτελούν θαύματα και να αγιάζουν τον τόπο και όσους βρίσκονται σε αυτόν, σύμφωνα με τονΜεγάλο Βασίλειο.

   Θέλω όμως να αναλογιστούμε τί θα είχε συμβεί αν είχαμε κάψει τους αγίους μας;
   Ας δούμε και μία ακόμα οπτική του θέματος. Αυτή των διωκτών των Χριστιανών.  Για παράδειγμα, στις περιπτώσεις του πολιούχου μας Τιμίου Προδρόμου και του προφήτου Ελισσαίου μετά από μαρτυρία των Ροδίου Ιωάννου και Δοσίθεου Πατριάρχου Ιεροσολύμων, ο αυτοκράτορας Ιουλιανός εξέδωσε διαταγή να βγάλουν τα οστά τους από τις θήκες που βρίσκονταν και μαζί με ακάθαρτα οστά αλόγων να καούν και την σκόνη τους να την ρίξουν στον αέρα για να είναι σίγουρος πως οι Χριστιανοί δεν θα μπορούσαν να τα ξεχωρίσουν και να τα μαζέψουν,ώστε να μπορούν να αποδόσουν τιμές στους Αγίους. Αυτό καταδεικνύει την αθέλητη ομολογία του Ιουλιανού Αυτοκράτορα για την “δύναμη” των οστών των Αγίων μας.
   Υπάρχει όμως και ένας ακόμα λόγος που οι διώκτες του Χριστιανισμού αποτέφρωναν την σορό του μάρτυρα και συνδέεται με την ανάσταση των νεκρών. Ενδεικτικός ως προς αυτό, είναι ο λόγος του ιστορικού Ευσεβίου Καισαρείας ο οποίος σημειώνει:

  “Τὰ οὖν σώματα τῶν μαρτύρων,… μετέπειτα καέντα καὶ αἰθαλωθέντα ὑπὸ τῶν ἀνόμων κατεσαρώθη εἰς τὸν Ῥοδανὸν ποταμὸν πλησίον παραρρέοντα, ὅπως μηδὲ λείψανον αὐτῶν φαίνηται ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι. Καὶ ταῦτα ἔπραττον ὡς δυνάμενοι νικῆσαι τὸν Θεὸν καὶ ἀφελέσθαι αὐτῶν τὴν παλιγγενεσίαν, ἵνα, ὡς ἔλεγον ἐκεῖνοι, «μηδὲ ἐλπίδα σχῶσιν ἀναστάσεως».

   Πίστευαν δηλαδή οι διώκτες, ότι με την καύση απέτρεπαν την ανάσταση! Τέτοιο φόβο είχαν και μόνο στην σκέψη του δώρου που μας έδωσε απλόχερα ο Ιησούς Χριστός! Βέβαια η διδασκαλία της Εκκλησίας μας έρχεται να τους διαψεύσει στο θέμα της αποτροπής της αναστάσεως ξεχωρίζοντας την διφυή φύση του ανθρώπου:σώμα και ψυχή.

   Συμπερασματικά κάποιος θα μπορούσε να διατυπώσει ότι η ανάσταση αποτελεί «αναφαίρετη δωρεά», προίκα του Θεού προς τον άνθρωπο εφόσον ο τελευταίος «αναστάσει τετίμηται». Άρα, συμμετέχουν σε αυτήν και όσοι αποτεφρώθηκαν. Η αντίθετη περίπτωση θα αποτελούσε στοιχείο «κολόβωσης» της αγαπητικής αυτής έκφρασης της θεότητας προς τον άνθρωπο. Γίνεται, πάντως, αντιληπτό ότι ανάσταση σε εκείνους που εκούσια αποτεφρώθηκαν, δεν συνεπάγεται δικαίωση της ενέργειας αυτής.

    Άρα η ερώτηση: «Ε, τότε τί πειράζει να καούμε, αφού και πάλι θα αναστηθούμε»; Καθίσταται περιττή για τους λόγους που αναφέραμε παραπάνω και για τον όχι άδικο ισχυρισμό, ότι με την πράξη της καύσης των νεκρών, εκφράζεται απιστία ή ασέβεια.

    Όλα αυτά, μας φέρνουν στο σημείο να καταλάβουμε γιατί η Ορθόδοξη Εκκλησία τοποθετείται αρνητικά ως προς το ζήτημα της καύσης και οριοθετεί την πίστη της υπέρ του ενταφιασμού, όπου τα σώματα καθεύδουν στον τάφο και αναμένουν την ανάσταση, δίνοντας έτσι και μια εξαιρετική σημασία ,όχι μόνο θεολογική αλλά και ψυχολογική, στη θέα των κεκοιμημένων ,των κοιμητηρίων και του μνήματος.

  Στον λεγόμενο δυτικό κόσμο, εκεί που η καύση είναι  συνηθέστερη, οι άνθρωποι τρομάζουν στην ιδέα του θανάτου για αυτό και κάθε φορά που κάποιος πεθαίνει, κοιτούν να ωραιοποιήσουν το γεγονός, μετατρέποντας τα κοιμητήρια σε ωραία πάρκα, τα οποία όπως λένε, δεν υπάρχει λόγος να επισκέπτονται συχνά. Ρίχνουν τις στάχτες του κεκοιμημένου προσώπου τους κάπου μακριά με το πρόσχημα πως δεν επαρκεί ο χώρος. Με όλα αυτά θέλουν να εξαφανίσουν άμεσα ότι τους θυμίζει τον θάνατο.

  Στον Ορθόδοξο χώρο όμως, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Οι συγγενείς και οι φίλοι συγκεντρώνονται γύρω από τον κεκοιμημένο και αγρυπνούν δίπλα του. Για εμάς πλέον δεν είναι μόνο απλά μια ανάμνηση αυτός ο άνθρωπος αλλά συγχωρεμένος- δεδικαιωμένος ακόμα και αν σε αυτή την ζωή είχαμε διαφορές.

   Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ.κ. Νικόλαος σημειώνει τα εξής:

  «Κηδεία σημαίνει τήν τελευταία καί ἱερότερη φροντίδα μας στόν νεκρό. Ἐτυμολογικά προέρχεται ἡ λέξη ἀπό τό ρῆμα «κήδομαι» φροντίζω. Ὅταν κάποιον θέλεις νά τόν φροντίσεις, τότε οὔτε τήν ἱερότητά του περιορίζεις οὔτε καί τή φυσική ὑπόστασή του λιγοστεύεις. Ἀρνεῖσαι τή βία ἐπάνω του, ὄχι γιά νά μήν  πονέσει τό σῶμα του, ἀλλά γιά νά μήν πονέσει ἡ ψυχή σου.

    Μέ τήν ταφή ὅμως, ὅταν αὐτή γίνεται ὅπως πρέπει, μποροῦν οἱ συγγενεῖς νά πάρουν τεράστια ἐλπίδα·  αἰσθάνονται ὅτι ὁ ἄνθρωπός τους ὑπάρχει, κάπου εἶναι καί κάτι περιμένει·  σίγουρα δέν τέλειωσε. Ὅσο τό σῶμα διατηρεῖται καί δέν  τελειώνει, τόσο καί ἡ αἴσθηση τῆς ψυχῆς συνεχίζει νά ὑπάρχει μέσα μας καί νά μᾶς ὑποβοηθεῖ στήν ἀνάμνησή της. Ἡ ταφή μπορεῖ νά εἶναι ἀρχή ζωῆς, σπορά.

    Κάθε μνημόσυνο, κάθε ἀνάμνηση, κάθε προσευχή, κάθε τρισάγιο, κάθε ψυχοσάββατο εἶναι ἕνα πότισμα σ’ αὐτούς τούς σπόρους πού ὑπάρχουν μέσα στή  γῆ, στούς κήπους, στά περιβόλια τῶν κοιμητηρίων. Ἡ Ἐκκλησία μας φυτεύει κάθε σῶμα μέ ἱερά αἰσθήματα, ὄχι μόνο ἀνθρώπινα, ἀλλά κατ’ ἐξοχήν πνευματικά καί ἐκεῖ ἐναποθέτει ὅλη της τήν πίστη καί ὅλη μας τήν ἐλπίδα στήν αἰωνιότητα καί στήν ἀνάσταση κατεβάζοντας τόν κάθε σπόρο, τό κάθε σῶμα, μέσα στά σπλάγχνα τῆς γῆς. Ἄν τά καίγαμε τά σποράκια, ὅσο νερό καί νά ρίχναμε ἀπό πάνω ποτέ δέν θά βλάσταινε.

    Γιά τήν Ἐκκλησία δέν εἶναι πτώματα τά νεκρά σώματα. Οὔτε εἶναι κόκκαλα τά ἀπομεινάρια τῶν λειωμένων πτωμάτων. Γιά τήν κοινωνία μπορεῖ νά εἶναι κάτι τετοιο ἤ νά εἶναι ὀστᾶ. Γιά μᾶς ὑπάρχει ἡ ἱερή λέξη λείψανα· αὐτή περιγράφει τήν οὐσία τους, διότι αὐτή ὑπογραμμίζει τήν ὕπαρξη τῆς ψυχῆς καί τήν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεώς της».

  Τα κοιμητήρια λοιπόν για εμάς είναι ένας τόπος διδασκαλίας και μνήμης, ψυχοθεραπείας αν θέλετε. Μας διδάσκουν κάθε φορά που τα επισκεπτόμαστε τα όρια της ανθρώπινης εδώ ζωής και μας κάνουν να κατανοούμε αυτό που ψέλνουμε στην εξόδιο ακολουθία: «πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα…»
  Ας μην ξεχνάμε λοιπόν ότι το πρόσωπο και κάθε μέλος του σώματος θεωρείται ιερό στην Ορθόδοξη Θεολογία και Παράδοση. Το σώμα του ανθρώπου ,το οποίο καθαγιάζεται με το βάπτισμα και τα λοιπά ιερά Μυστήρια,είναι αγιασμένος ναός του Θεού, κατά τον Απόστολο Παύλο. Ἡ ψυχή δέν εἶναι οὔτε φαντασία οὔτε ἀφηρημένη ἔννοια. Εἶναι ἡ οὐσία τοῦ ἀνθρώπου.  Ἔχει τέτοια δύναμη καί τόση ζωή πού δέν μπορεῖ νά ἐξαντλήση τά ἀποθέματα της σ’ αὐτή τή ζωή·  γι αὐτό καί δέν μπορεῖ παρά νά ζεῖ αἰώνια.
 

  Συνεπώς,κανείς Ορθόδοξος Χριστιανός δεν έχει το δικαίωμα να συμπεριφέρεται στο σώμα του με τρόπο που δεν επιδεικνύει σεβασμό,αλλά αντίθετα το φθείρει.

 

  Εύχομαι να έγιναν κατανοητά ότι ειπώθηκε παραπάνω. Ότι δηλαδή, ο κάθε άνθρωπος έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να επιλέγει και τον τρόπο που ζει αλλά και που θα πεθάνει, αλλά για να μπορεί να λέγεται Ορθόδοξος Χριστιανός οφείλει να ζει και να πεθαίνει σύμφωνα με το δρόμο που μας δίδαξε ο Κύριος μας Ιησούς Χρίστος και οι Άγιοι Πατέρες.
  Γι’ αυτό το λόγο μπαίνουμε σε σκέψεις διαβάζοντας και την εξόδιο Ακολουθία,αναρωτιόμαστε γιατί κάποιοι άνθρωποι φτάνουν σε αυτό το αντιφατικό σημείο να θέλουν να αποτεφρωθούν, αλλά ταυτόχρωνα να ψαλεί η σχετική αυτή Ακολουθία, όπου γίνεται λόγος για «μνήμα», «οστά γεγυμνωμένα,για την εικόνα του Θεού «εν τοις τάφοις κειμένην» τα οποία είναι αντίθετα με την αποτέφρωση.
  Ίσως φταίμε εμείς οι ιερείς που δεν δίνουμε στους ανθρώπους να καταλάβουν ότι ἡ καύση των νεκρών δέν είναι δογματικό θέμα. Κάθε τί όμως που έχει νά κάνει με τόν άνθρωπο, την ψυχή του και τηνισόρροπη σχέση τους, αναφέρεται στο δόγμα της ενανθρωπήσεως, την αιώνια ζωή καί τηθεανθρώπινη δυνατότητά του. Μπορεί να μην υπάρχει δογματική διατύπωση, σίγουρα όμως υπάρχει δογματική αλήθεια. Δόγμα δέν είναι μιαδιατύπωση που δεν μας επιτρέπεται να παραβούμε, αλλά μια αλήθεια που μας είναι απαραίτητη για ναεξαγιασθούμε.Ίσως όμως και να φταίμε και σαν κοινωνία που δεν ενδιαφερόμαστε να μάθουμε το λόγο που κάνουμε διάφορα πράγματα στη ζωή μας αλλά και στο θάνατό μας,ή ίσως έτσι να είναι και η ανικανοποίητη φύση του ανθρώπου, που ότι και να του δώσεις,τελικά αυτό που θα θέλει, θα είναι αυτό που δεν έχει. Μάλλον όλα τα παραπάνω…

 

    Ως συμπέρασμα λοιπόν, καταλήγουμε λέγωντας πως ο σύγχρονος άνθρωπος αφού έχασε την επαφή του με το Θεό, αρχίζει να ξεχνάει το αιώνιο και το μετά από εδώ. Αρνείται να σκεφτεί την ζωή που δεν μπορεί να δει, και να καταλάβει ότι τα δεσμά αυτού του κόσμου σπάνε μόνο κάτω από την πίεση της αιώνιας αλήθειας. Αυτή η αυτοκαταστροφικότητά του έχει ως αποτέλεσμα να καίει τα δάση του, να καίει τις περιουσίες του και τώρα να καίει το σώμα του αφήνοντας πίσω του ένα ρημαγμένο «τίποτα».

   Γι αυτό, αδελφοί μου, ας μην ξεχνάμε αυτά που με αγάπη ο Θεός εδημιούργησε, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου. Να ξεκινήσουμε να του φερόμαστε και εμείς με την ίδια αγάπη καθόλη την διάρκεια της ζωής μας, όπως και να μεριμνούμε ώστε να είμαστε έτοιμοι για την αιώνια ζωή. Με τις πράξεις μας εδώ, σε τούτο τον κόσμο, να δείχνουμε πως ετοιμαζόμαστε για να υποδεχτούμε τον Κύριο μας Ιησού Χριστό όταν θα έλθει «κρίναι ζώντας και νεκρούς,οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος…»

 

 

 

Πηγές:

1) Δρ. Εμμανουήλ Κ. Δουνδουλάκη «Η καύση των νεκρών εξ επόψεως Ορθοδόξου» ΕΚΔΟΣΕΙΣ“Γρηγόρη”.

2) Διαδίκτυο.

Νέα ενοριακή έκδοση !

Σας παρουσιάζουμε την νέα ενοριακή έκδοση με τίτλο « Απροσδόκητες ΕπιΣκέψεις» από τις εκδόσεις «Σαΐτη»

Περιέχει σκέψεις σε έμμετρο και πεζό λόγο υπό τύπου ημερολογίου, κείμενα του  π. Χριστοφόρου από την τακτική διαδικτυακή επικοινωνία με την ομάδα νέων κατά την ιδιαίτερη αυτή χρόνια που πέρασε το 2020.

 

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Πνευματικός προγραμματισμός

Πολλοί με ρωτούν τί θα πρέπει να κάνουν στην καθημερινότητά τους για να μπουν σε μια πνευματική τροχιά αυτό που λέμε πνευματική ζωή. Ζητούν συγκεκριμένο πρόγραμμα και τρόπους με τους οποίους θα ζήσουν την πίστη στο Χριστο πιο εσωτερικά – εμπειρικά και θα έχουν καρπούς και αποτελέσματα ορατά.

Τους απαντώ συνήθως πως ο πνευματικός δεν είναι «life coach » ούτε «personal trainer» και πως η πνευματική ζωή είναι συνεργασία ανθρώπου και Θεού στο πνεύμα της αγάπης και της ελευθερίας (όχι ελευθεριότητας).

Ας προσπαθήσω, λοιπόν, για να μην αρνούμαι συνεχώς μια απάντηση, να οριοθετήσω κάπως τα πράγματα. Δε θα ωφελήσει κανέναν η παρερμηνεία των γραφομένων μου με το να τα εκλάβετε ως «κανόνες πνευματικής ζωης» αλλά ως μια ιδέα, ως μια αρχή και κάποιες βάσεις για να ζήσουμε αυτό που πιστεύουμε και να πιστεύουμε αυτό που ζούμε ή επιθυμούμε να ζήσουμε. Κέντρο, αφορμή, αρχή και τέλος όλων είναι ο Χριστος και η εν Χριστω ΑΙΩΝΙΑ ζωή.

Τρεις τομείς είναι οι βασικοί για την πνευματική καθημερινή ζωή, τους οποίους εν συντομία θα σας παρουσιάσω.

1. Νηστεία
2. Λειτουργική ζωή , μετοχή στα ιερά μυστήρια
3. Προσωπική προσπάθεια , προσωπικός καθημερινός αγώνας.

1. Νηστεία

Τις μέρες νηστείας του έτους θα τους βρείτε και στο διαδίκτυο και σε διαφορα εκκλησιαστικά ημερολόγια και σχετικά βιβλία.

Δεν θα μιλήσω εδώ για τις ωφέλειες της νηστείας. Θα κάνω ένα σχόλιο και θα πω πως γενικώς δεν υπάρχει άμεση σύνδεση νηστείας και θείας κοινωνίας. Ούτε το δίπολο ισχύει : «νηστεύω άρα μπορώ να κοινωνήσω». Αυτό είναι ένα θέμα συζήτησης για κάποια άλλη ευκαιρία .

Α. Όσοι τηρούν όλες τις νηστείας του έτους καλό και άγιο έργο και αγώνισμα επιτελούν! Αλλά αν το τελειοποιήσουν με την εν γενεί (σε όλη τους την συμπεριφορά και βιοτή) πνευματική προσπάθεια.

Β. Θέματα υγείας- λήψη φαρμακευτικής αγωγής.

Πολλοί έχουν θέματα υγείας πεπτικού συστήματος, αιματολογικά κ.λ.π. για τα οποία χρειάζεται ειδική δίαιτα για να είναι υπό έλεγχο. Σεβαστό και κατανοητό. Η νηστεία τότε σχετικοποιειται. Αν θέλουν να νηστέψουν ας συζητήσουν με τον πνευματικό τους πατέρα. Ούτε καθόλου νηστεία,ούτε νηστεία πάση θυσία. Τα άκρα αν τα ακολουθήσουμε θα το πληρώσουμε ακριβά και δεν μας αξίζει. Και αυτό το θέμα έχει πολλές προς συζήτηση πτυχές.

Γ. Για όσους δεν καταλαβαίνουν γιατί να νηστεύσουν.

Αυτοί στηρίζονται στα λόγια του Χριστού πως τα «εκπορευόμενα» κοινούν (εκθέτουν) τον άνθρωπο (κατά Ματθαίον κεφ. 15 στίχος 11) και όχι οι τροφές (εισπορευόμενα) ή «τα εισερχόμενα» όπως συνηθίζουν να λένε. Είναι παρερμηνεία του χωρίου(=στίχου) αυτού της Καινής Διαθήκης να συμπεραίνουμε πως δεν χρειάζεται η νηστεία. Γιατί λοιπόν να νηστεύω; Επειδή κάνω ΕΛΕΥΘΕΡΑ υπακοή στη μητέρα μας Εκκλησία που μας προτείνει την νηστεία για ψυχοσωματική άσκηση και ωφέλεια στο γενικότερο πλαίσιο της μετανοίας και της ταπείνωσης.
Δεν υπάρχει άλλη απάντηση.

Δ. Για όσους θέλουν να νηστεύσουν και δεν έχουν κάνει ακόμη αρχή. Δεν ξέρουν πώς να αρχίσουν. Διαβάζουν για τις μέρες νηστείας· τους φαίνονται πολλές. Δεν το έχουν συνηθίσει,  δεν το κατέχουν, σκέφτονται τη φασαρία  να ετοιμάζουν ξεχωριστά φαγητα στην οικογένεια, δυσκολεύονται πρακτικά πως να το ανακοινώσουν στους οικείους τους, δεν είναι και πολύ σίγουροι κλπ.  Σέβομαι και κατανοώ απόλυτα όλα αυτά. Πρακτικά, θα τους έλεγα, (αν δε θέλουν να ρωτήσουν πνευματικό γιατί δεν εξομολογούνται αφού δεν θέλουν ή δεν ήρθε γι’ αυτούς η κατάλληλη στιγμή),τότε
να αρχίσουν την νηστεία σιγά σιγά. Πρώτα να μην τρώνε κρέας Τετάρτες και Παρασκευές. Ύστερα να μην τρώνε κανένα αρτύσιμο τις Παρασκευές και κατόπιν να νηστεύουν λίγες μέρες τις Σαρακοστής π.χ. την πρώτη και την τελευταία εβδομάδα. Επίσης μια μορφή νηστείας είναι να στερηθούμε (κατά τις μέρες της νηστείας) αυτά που μας ευχαριστούν και μας γίνονται σιγά σιγά και ανεπαίσθητα πάθος: ποτό, τσιγάρο, θέαση θεαμάτων που μας διεγείρουν την φαντασία προς τα σαρκικά πάθη, άσκοπο ξενύχτι, κουτσομπολιό και αργολογία (πολλά και ανούσια λόγια), ακατάσχετη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Ε. Το να απαντήσω στην πολύ συχνή ερώτηση: «Όταν κάποιος δεν θέλει να εξομολογηθεί και δεν νηστεύει τις καθιερωμένες ημέρες νηστείας, θέλει όμως να κοινωνήσει περιστασιακώς {σε κάποιο μνημόσυνο «που τον έχουν καλέσει»(!!!) στη γιορτή του , Πάσχα , Χριστούγεννα και άλλες εορτές} πόσο να νηστέψει, πριν πόσες μέρες, πόσες το κρέας πόσες το ψάρι, πόσες το λάδι…»; είναι εύκολο.

Η απάντηση είναι μία και μοναδική: «Πράξε κατά συνείδηση».

Οποιαδήποτε άλλη απάντηση σε τέτοια περίπτωση είναι ανώφελη και εκκλησιαστικώς/πνευματικώς αντιδεοντολογική !

2.Λειτουργική ζωή – Συμμετοχή στα Ιερά Μυστήρια

Λειτουργική ζωή δεν είναι μόνο η θεία λειτουργία Κυριακών, εορτών ή οι κοινωνικές υποχρεώσεις,κηδείες, μνημόσυνα , γάμοι, βαπτίσεις.
Είναι κάθε φορά που χτυπά η καμπάνα. Η καμπάνα των εκκλησιών μας μας  καλούν όλους.
Οι τακτικές μοναστηριακές ακολουθίες (που τελούνται στις ιερές μονές, τουλάχιστον σε όσες έχουν πάνω από 3 μοναχούς) είναι κυρίως οι εξής :
Μεσονυκτικό
Όρθρος
Ωρες
Ακόλουθια της τραπέζης (γεύματα)
Θεία Μετάληψη*
θεία Λειτουργία
Παράκληση
Εσπερινός
Απόδειπνο και χαιρετισμοί.

Στις ενορίες τελείται η θεία Λειτουργία των Κυριακών και εορτών, ο εσπερινός σχεδόν καθημερινά, το απόδειπνο περιστασιακώς, οι έκτακτες ακολουθίες: Αγιασμοί, Ευχέλαιο, Παρακλήσεις, και οι αναφερόμενες στην καθημερινότητα και σε περιστάσεις του πιστού (βάπτιση, γάμος, κηδεία, αγιασμοί, εξομολόγηση, χειροτονία κ.α.).

Αν δεν υπάρχει κατήχηση από την νηπιακή/παιδική μας ηλικία, παράδειγμα γονέων και συγγενών, αν δεν μας εμπνεύσει ο εφημέριος της ενορίας μας ή κάποιος άλλος συνάνθρωπός μας είναι πολύ δύσκολο να έχουμε την ευλογημένη συνήθεια του τακτικού εκκλησιασμού. Συνήθως ο εκκλησιασμός μας γίνεται περιστασιακά, καμμιά εικοσαριά φορές τον χρόνο, για να γιορτάσουμε συνήθως κάποιο ιερό γεγονός ή από κοινωνική υποχρέωση.

Εκκλησιασμός της Κυριακής

Μια καλή αρχή είναι το να προγραμματίσουμε ώστε να λειτουργούμαστε δύο Κυριακές το μήνα τουλάχιστον και να συμμετέχουμε σε μερικές από τις ακολουθίες των καθημερινών π.χ. σε 2-3 καθημερινούς εσπερινούς το μήνα ή άλλες ιερές ακολουθίες εκτός εορτών (άρα με μη επίσημο χαρακτήρα). Η συμμετοχή μας θα ανεβάσει αυτόματα και την ποιότητα της τελέσεως των ακολουθιών, θα αρχίσει να υπάρχει ενδιαφέρον. Από αγιοπνευματικής καθαρά απόψεως, θα μάθουμε πολλά πράγματα. Θα εξασκηθούμε στην εκκλησιαστική ελληνική μας γλώσσα, στα υψηλά νοήματα των ύμνων. Θα τα αισθανόμαστε δικά μας λόγια, όχι λόγια ιερά μεν, αλλά ακαταλαβίστικα και ξένα με τον συνήθη τρόπο σκέψης και έκφρασής μας. Όταν λέμε πως εκκλησιαζόμαστε την Κυριακή δεν εννοούμε το να προσερχόμαστε 9:15 και μετά στο ναό, αλλά το αργότερο 8:30 το πρωί. Εκτός αν είμαστε γονείς παιδιών πριν την εφηβεία. Αν για κάποια εύλογη αιτία καθυστερήσουμε, ο Χριστός μας περιμένει ακόμη και την 11η ώρα (σύμφωνα τον κατηχητικό λόγο του Αγ. Ιωάννου του Χρυσοστόμου που διαβάζουμε το Πάσχα).
Αν πράγματι θέλουμε να προσέλθουμε εγκαίρως στον ναό το πρωί και να δώσουμε στο Θεό την σωματική και ψυχική παρουσία μας, προετοιμαζόμαστε από την παραμονή του εκκλησιασμού. Κοιμόμαστε νωρίς, δεν ξενυχτάμε, δεν τρώμε βαριά, προσευχόμαστε, μελετάμε τον Απόστολο και το Ευαγγέλιο της αυριανής μέρας, προσπαθούμε να είμαστε ήρεμοι με τους οικείους μας. Γενικά χρειάζεται να ξεβολευτούμε γιατί τίποτε καλό δεν κατακτάται άκοπα και αυτόματα.

Πρόσφορο

Προσκομίζουμε το πρόσφορο στο ναό από την προηγούμενη μέρα στον εσπερινό. Το ετοιμάζουμε μόνοι μας ή έστω το αγοράζουμε από το φούρνο. Το προσφέρουμε τυλιγμένο σε λευκή πετσέτα κι όχι σε αλουμινόχαρτό ή χαρτί περιτυλίγματος. Ευχής έργο θα είναι να πηγαίνει στο ναό ένα πρόσφορο το μήνα κ ά θ ε οικογένεια με τα ονόματα υπέρ υγείας και υπέρ αναπαύσεως σε ξεχωριστά χαρτιά, μια φιάλη ελαιόλαδο και να μετέχουμε στην αγορά θυμιάματος, νάματος και άλλων ειδών που χρησιμοποιούνται στη θεία Λατρεία, τα οποία αγοράζει η ενορία.

Μια επίκαιρη ερώτηση είναι πόσο συχνά μπορούμε να κοινωνούμε. Η απάντηση είναι η εξης :
Αν δεν θέλεις να υποτάξεις το εγώ σου σε έναν πνευματικό καθοδηγητή- εξομολόγο και είσαι σύμβουλος του εαυτού σου, τότε πράξε κατά συνείδηση και μην ρωτάς κανέναν. Αφού δεν σε απασχολεί να μάθεις απλά να ζητάς εύκολες απαντήσεις.
Η θεία Λειτουργία γίνεται πάντα για να κοινωνούμε, να μετέχουμε, όπως το ευχέλαιο για να χρισθούμε, ο αγιασμός για να αγιασθούμε και να πιούμε κ.ο.

 

3. Προσωπική προσπάθεια – προσωπικός πνευματικός αγώνας

Εδώ κρίνονται πολλά, αν όχι όλα, στην πνευματική μας πορεία. Ας εξετάσουμε πώς  σκεφτόμαστε για τον Θεό, πως εκδηλώνουμε την αγάπη μας γι’ Αυτόν , πώς Τον καταλαβαίνουμε, πώς Τον αντιλαμβανόμαστε μόνοι μας, εσωτερικά, στον εσωτερικό μας κόσμο όπου όλα είναι «γυμνά» και ξεκάθαρα .
Να διευκρινήσουμε στο σημείο αυτό  πως  τα πράγματα και η αντίληψη μας για τον Θεό, τον κόσμο και τον εαυτό μας είναι ξεκάθαρα μόνο όταν  έχουμε την αυτογνωσία.  Όταν η  συνείδησή μας είναι αναπτυγμένη ή αναπτυσσόμενη. Όταν καλλιεργούμε γενικά την προσωπικότητά μας , δεν αδρανούμε γινόμενοι έρμαια ( ευάλωτοι) των συναισθημάτων και των εκάστοτε περιστάσεων.

Πώς αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα του Θεού;
Ο Θεός είναι ο πατέρας μας; Είναι το υπέρτατο ον που εμείς δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε; Είναι Αυτός που θέλει να τον εξευμενίζουμε και να τον δωροδοκούμε με προσφορές και τάματα για να μη μας τιμωρήσει και για μας συγχωρήσει; Είναι τιμωρός, είναι δικαστής; Είναι κάτι το απρόσωπο και απροσδιόριστο που δεν μπορούμε να Τον αντιληφθούμε σε καμμία περίπτωση και αμφιβάλλουμε τελικά αν υπάρχει ή εμείς του δίνουμε «σάρκα και οστά» προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τα αδιέξοδα της φθοράς , της ασθένειας, του θανάτου, της αδικίας, της αποτυχίας;

Τί από όλα αυτά είναι για εμάς ο Θεός ;

Αν δώσουμε μια απάντηση σε όλα τα παραπάνω, τότε έχει νόημα να μιλήσουμε για προγραμματισμό στην αγιοπνευματική μας ζωή.

Αφού , λοιπόν, έχουμε ξεκαθαρίσει μέσα μας ποιός είναι ο Θεός που πιστεύουμε και για εμάς  είναι: Τριαδικός, Προσωπικός, Πατέρας, Δημιουργός, Παρών στα Ιερά Μυστήρια, Δημιουργός και Κεφαλή της Εκκλησίας, Αγάπη,  Συγχώρηση, Αιωνιότητα, Ανάσταση, αφού έχουμε προσεγγίσει νοηματικά και βιωματικά με όσες δυνάμεις διαθέτουμε το μυστήριο του Θεού ΤΟΤΕ έχει νόημα η δική μας προσπάθεια.

Ας αγαπήσουμε εσωτερικά μέσα μας τον Θεό!  Τότε  θα έχει νόημα να θελήσουμε να ενωθούμε μαζί Του! Να εκφράσουμε την αγάπη μας προς Αυτόν με την προσευχή μας.

Πιο συγκεκριμένα και πρακτικά:

Πρωινή προσευχή

Αυτή που αναφέρουν τα προσευχητάρια. Αφιερώνουμε πέντε λεπτά της ώρας εμπρός στις ιερές εικόνες μας,  μόλις ξυπνήσουμε και πριν πάρουμε το πρωινό μας. Τρώμε μικρό τεμάχιο  αντίδωρο που φροντίζουμε να έχουμε  από προηγούμενη Θεία Λειτουργία, πίνουμε αγιασμό. Κάνουμε σωστά το Σταυρό μας. Όχι γρήγορα και νευρικά.

Στο φαγητό

Το μεσημέρι,  πριν το φαγητό, κάνουμε την προσευχή της τραπέζης και μετά το φαγητό διαβάζουμε την ευχαριστία όπως υπάρχει στο προσευχητάρι. Ή έστω κάνουμε τον Σταυρό μας πριν φάμε και μετά το φαγητό και λέμε : Δόξα τω Θεω !

Εσπερινός

Το απόγευμα διαβάζεται ο Εσπερινός. Αν δεν μπορούμε για διάφορους λόγους (εργασία, διάφορες επείγουσες δουλειές, δεν έχουμε τα σχετικά βιβλία, δεν το έχουμε συνηθίσει κ.α.) να κάνουμε τον εσπερινό ή να παρευρεθούμε στο ναό, περιστασιακώς , όταν μπορούμε, να θυμιάζουμε το σπίτι μας και να ανάβουμε το καντήλι μας ή ένα αγνό μελισοκέρι.

Βραδινή προσευχή

Το βράδυ πριν κοιμηθούμε διαβάζουμε το μικρό ΑΠΟΔΕΙΠΝΟ και τους χαιρετισμούς της Παναγίας. Αν πάλι δεν τα καταφέρουμε, προσευχόμαστε με το κομποσχοίνι ή χωρίς αυτό, λέγοντας
Το: Δόξα σοι ο Θεός!
Το : Κύριε Ιησού Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν με τον αμαρτωλόν ή την αμαρτωλήν!
Το : Υπεραγία Θεοτόκε σώσον ημάς!

Ψάλουμε το απολυτίκιο του Προδρόμου και Πολιούχου μας.

Διαβάζουμε κάποιες ευχές από το ΑΠΟΔΕΙΠΝΟ όπως το «Και δος ημίν Δέσποτα» και το «Άγιε Άγγελε».
Προσευχόμαστε μετά με δικά μας λόγια, ό,τι μπορεί να βγάλει η ψυχή μας προς τον Δημιουργό μας .
Σε διάφορα βιβλία και κηρύγματα θα έχετε δει άλλες προσευχές, προγράμματα προσευχής κλπ. που μπορεί να σας φαίνονται πιο καλά και πιο ταιριαστά σε σας. Πράξτε κατά βούληση.

 

Μελέτη Αγίας Γραφής

Κάθε μέρα διαβάζουμε τουλάχιστον μισό κεφάλαιο από την Καινή ή την Παλαιά Διαθήκη .
Ας προτιμήσουμε την Καινή Διαθήκη αν δεν έχουμε τις προϋποθέσεις ακόμη να προσεγγίσουμε το κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης. Τις Γραφές είναι καλύτερα να τις διαβάζουμε από βιβλίο και όχι από ηλεκτρονικά μέσα σε ήσυχη μεριά του σπιτιού και ήσυχη στιγμή της μέρας (καλύτερα πρωί), το αρχαίο κείμενο και την μετάφραση.
Σε διάστημα δύο χρόνων, με το πρόγραμμα της ανάγνωσης μισού κεφαλαίου την ημέρα,  κρατώντας αν θέλουμε σημειώσεις με απορίες ή σημεία που μας κίνησαν το ενδιαφέρον, θα έχουμε διαβάσει και μελετήσει ικανοποιητικά την Καινή Διαθήκη και θα ανοίξει μπροστά μας ένας νέος κόσμος νοημάτων και αξιών που δεν τον είχαμε ποτέ φανταστεί.

Εξομολόγηση

Η σχέση μας με τον πνευματικό

 

Ελεύθερα και αβίαστα όπως είπαμε προσερχόμαστε στην εξομολόγηση αφού έχουμε επιλέξει πνευματικό πατέρα. Καίρια επιλογή για τη ζωή μας! Χωρίς πνευματικό κάνουμε «ερασιτεχνισμούς» με την πνευματική μας προκοπή. Δεν βγάζει  πουθενά αυτή η τακτική, πιστέψτε με. Με τον πνευματικό μας πατέρα που, όπως είπαμε,  εμείς θα επιλέξουμε και θα εξομολογούμαστε όποτε το έχουμε ανάγκη. Ενδεικτικώς αναφέρω πως η εξομολόγηση ωφελεί όταν γίνεται όχι περισσότερο από μια φορά τον μήνα και όχι λιγότερο από μια φορά το χρόνο.
Εκεί, στο εξομολογητήριο, ρυθμίζονται όλα όσα μέχρι τώρα έγραψα με τον καλύτερο και πλέον επικαιροποιημένο και εξειδικευμένο / προσωποποιημένο τρόπο. Ο πνευματικός μας, αφού τον ρωτήσουμε σχετικώς εκδηλώνοντας ενδιαφέρον για την κατάρτισή μας,  θα μας συστήσει και βιβλία πνευματικής οικοδομής προσαρμοσμένα και κατάλληλα για την πνευματική και μορφωτική μας κατάσταση  και έτσι θα προοδεύσουμε. Το εύχομαι και προσεύχομαι γι αυτό!

Διαπίστωση

Είναι απορίας άξιον  το γεγονός ιερείς, ιεροψάλτες, εκκλησιαστικοί συνεργάτες να έχουν χρόνια ολόκληρα ή μεγάλα διαστήματα να εξομολογηθούν, κάποιοι από αυτούς μπορεί και ποτέ! Πού πάμε χωρίς εξομολόγηση αδελφοί μου; Με ποιό «δικαίωμα» απορρίπτουμε ένα από τα επτά Μυστήρια της Εκκλησίας μας; Περιμενουμε τον μεγάλο πειρασμό στη ζωή μας για να δραστηριοποιηθούμε και να καταφύγουμε στην εσωτερική μας αλήθεια και τότε να εξομολογηθούμε ; Σορός οι δικαιολογίες και οι προφάσεις… : «Οι κακοί πνευματικοί» «το βαρύ μας προγραμμα» «Ντρεπόμαστε»…

Αλήθεια όταν κάνουμε τις αμαρτίες που ήταν οι ντροπές;

Ας παρακαλέσουμε τον Τριαδικό Θεό μας να μας αφυπνίσει με την Χάρη Του και την Αγάπη Του. Δεν ξέρουμε πότε θα μας καλέσει κοντά Του. Ας αφήσουμε τους εγωισμούς και ας δοθούμε ψυχή και σώματι στην Αγάπη Του! Ο Άγιος Παΐσιος που είχε πει πως αν δεν αποκτήσουμε ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΦΙΛΟΤΙΜΟ δεν θα προχωρήσουμε πνευματικά και δεν θα δούμε πρόοδο, ας μας σκεπάζει με τις πρεσβείες Του!

Ο Θεός μαζί μας !

Κείμενα : π. Χριστοφόρος

Επιμέλεια κειμένων: ‪κ. Παναγιώτα Καραβία -Αντύπα

 

 

*Θεία Μετάληψη είναι μια αρκετά εκτεταμένη προσευχή που διαβάζει ο κάθε πιστός πριν κοινωνήσει. Μας προετοιμάζει. Οι βασικές ακολουθίες για τον πιστό υπάρχουν στις “συνόψεις “, “συνέκδημους” και στα “προσευχητάρια” που όλοι έχουμε στο σπίτι μας.

 

ΠΡΙΝ 10 ΧΡΟΝΙΑ ΕΚΟΙΜΗΘΗ ΕΝ ΚΥΡΙΩ Ο π.ΣΤΑΥΡΟΣ ΜΠΑΖΟΣ

         Ανεπαύθη εν Κυρίω πριν δέκα χρόνια ο πολυσέβαστος πρωτοπρεσβύτερος π. Σταύρος Δ. Μπάζος εφημέριος του Μητροπολιτικού Ναού Τιμίου Προδρόμου Κρανιδίου, την 7ην Ιανουαρίου 2011.
         Ο μακαριστός π. Σταύρος , γεννήθηκε στο Κρανίδι το 1937, μέλος πολύτεκνης οικογένειας.   Πιστός και ευλαβής άνθρωπος εκ νεότητός του. Εργατικός και αγωνιστής της ζωής σε εποχές δύσκολες. Αγαπούσε την λειτουργική ζωή της Εκκλησίας και τη συναναστροφή του με ιερείς και πνευματικούς ανθρώπους. Εργάστηκε σκληρά ως αγρότης προ της χειροτονίας του. Όλοι μαρτυρούσαν  για την τιμιότητα του, την πνευματική του ωριμότητα , τη λιτή και αυστηρή ζωή του αλλά κυρίως για την αγνή και καθαρή του πίστη στο Χριστό. Ο Κύριος φύτευσε στην καρδιά του τον πόθο της ιερωσύνης  και ο μακαριστός Μητροπολίτης Ύδρας κυρός Ιερόθεος εκτιμώντας τα σπάνια ψυχικά του χαρίσματα, μετά το γάμο του με τη σύντροφο της ζωής του Ειρήνη, τον χειροτόνησε σε ώριμη ηλικία διάκονο και πρεσβύτερο το 1970. Διορίστηκε ως εφημέριος του Ιερού Ναού Ζωοδόχου Πηγής Αγκιστρίου, όπου υπηρέτησε για τρία χρόνια. Ολοκλήρωσε, όντας ήδη σε μεγάλη ηλικία, τις εγκύκλιες και ιερατικές σπουδές του, επωμιζόμενος  παράλληλα με το φόρτο των οικογενειακών και εφημεριακών υποχρεώσεών του και τις απαιτήσεις της μάθησης,  επιδεικνύοντας πολύ υπομονή και αγάπη για τη γνώση και την ιερατική κατάρτιση. Κατόπιν διορίστηκε εφημέριος  του Μητροπολιτικού Ναού Τιμίου Προδρόμου της γενέτειράς του και άσκησε με αυταπάρνηση και ζήλο Θεού τα ιερατικά του καθήκοντα μέχρι το 2006 οπότε, λόγω ασθενείας, συνταξιοδοτήθηκε. Το βάρος της ασθένειάς του το σήκωσε με πολύ πίστη και υπομονή, αντάξια της ιερατικής του πορείας. Ο Τίμιος Πρόδρομος, τον οποίο επάξια για πολλά χρόνια υπηρέτησε, ως ταπεινός και πιστός λευίτης, τον κάλεσε στη χαρά του Παραδείσου την ημέρα της Συνάξεώς Του, επιβεβαιώνοντας ότι Τον ευαρέστησε και αξίως Τον διηκόνησε.
          Ως διάκονος κοντά του για έξι μήνες έμαθα πολλά. Διδάχθηκα ιερατικό ήθος, υπομονή, αγάπη για τις ιερές ακολουθίες, πιστότητα στην εκκλησιαστική τάξη, σιωπή και προσευχή. Τον ευχαριστώ ταπεινά γι΄ αυτά. Το παράδειγμά του σημάδεψε ανεξίτηλα την έναρξη της ιερατικής μου διακονίας. Μας άφησε «οδόν εν η πορευσόμεθα». Άξιος κληρικός, αυστηρός  εξομολόγος με αγάπη και ενδιαφέρον για τα πνευματικά του τέκνα, καλός σύζυγος και στοργικός  πατέρας για τα πέντε παιδιά του, ένα εκ των οποίων αξιώθηκε να τον καμαρώσει ιερέα. Όλα του τα παιδιά και τα εγγόνια έχουν στενή σχέση με την ενοριακή ζωή και τον πνευματικό αγώνα αντλώντας έμπνευση από τον μακαριστό παπα-Σταύρο. Ήταν  σωστός «μοναχός» στην προσωπική του ζωή, απλούς,  ανεπιτήδευτος, ολιγόλογος, πολύ φιλακόλουθος*, λάτρης της άσκησης και της αγρυπνίας, **ρέκτης, άνθρωπος της προσευχής, άνθρωπος του Θεού που απέπνεε την ευωδία του Αγίου Πνεύματος.
         Σεβαστέ μας παπα-Σταύρο, μη μας ξεχνάς στις προσευχές σου μπροστά στο θρόνο του Θεού. Εμείς ταπεινά θα προσπαθούμε να κρατήσουμε αλησμόνητη τη μνήμη σου και ζωντανό  το παράδειγμά σου. Καλό Παράδεισο!

π. Χριστοφόρος 

*αυτός που αγαπά τις ιερές ακολουθίες , τις τελεί ανελλιπώς

**δραστήριος